11 Ali Sedâd Bey: Hayatı ve Eserleri Nazif Muhtaroğlu Ali Sedâd Bey (1858-1900), büyük tarihçi, hukukçu ve devlet adamı Ahmed Cevdet Paşa’nın 1 (ö. 1895) oğludur. Bugüne kadar Ali Sedâd hakkında esaslı bir araştırma yapılmadığı için, hayatı hakkında bilinenler birkaç ansiklopedi maddesinden ibaret olup bunların yetersiz kısmen de yanlış ve tartışmalı olduğu kolaylıkla söylenebilir. 2 Fakat, yaptığımız araştırmalar sonucunda Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve bazı özel arşiv 1 Ahmet Cevdet Paşa’nın hayatı, memuriyetleri ve eserleri için bknz. [Yusuf Halaçoğlu ve M. Akif İnan, “Cevdet Paşa”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (TDVİA), Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, İstanbul, C. VII, ss. 443-450.] 2 Necati Öner, “Ali Sedad,” TDVİA, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, İstanbul, C. II, s. 442. & İbrahim Alaattin Gövsa, “Sedâd Bey,” Meşhur Adamlar, Yay.: Sedat Simavi, İstanbul, 1933, s. 1431. Her iki kaynak da doğum tarihini yanlış biçimde 1857 olarak verirken ikincisi hiçbir gerekçe göstermeden Ali Sedâd’ın, babası Cevdet Paşa gibi “ilim adamı olmaktan uzak olduğunu” iddia eder. Halbuki ilk maddeyi yazan Necati Öner Ali Sedad’ın mantık, matematik, fizik gibi alanlarda hem Batı’daki gelişmeleri takip ettiğini hem de tenkitli değerlendirmeler yaptığının altını çizerken, mantığın cebir alanına uygulanamayacağını “derin bir vukufiyetle” belirttiğini dile getirir. Ben de daha önce yayımlamış olduğum bir makalede mevcut arşiv belgelerine erişimim olmadığı için bu iki ansiklopedi maddesine istinaden Ali Sedâd’ın doğum tarihini 1857 şeklinde vermiştim. Bknz. [Nazif Muhtaroğlu, “Ali Sedad Bey’s (d.1900) Kavâidu’t-Taḥavvülât fî Ḥarekâti’z-Zerrât (Principles of Transformation in the Motion of Particles)” Oxford Handbook of Islamic Philosophy içinde, ed. Khaled El-Rouayheb & Sabine Schmidke, Oxford University Press, New York, 2016, s. 587.]