TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası, 16. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, 3-6 Mayıs 2017, Ankara. * Sorumlu Yazar E-posta: murat.basegmez@gmail.com (Murat BAŞEĞMEZ) Eğitim Alanlarının Yer Seçim Kriterlerinin Belirlenmesinde Yaşanan Problemler Ve Çözüm Önerileri Murat Başeğmez 1,* , İbrahim Taşdemir 2, , Çağrı Gül 3 1 KTÜ, Mühendislik Fakültesi, 61080 Trabzon, Türkiye – murat.basegmez@gmail.com 2 İTÜ, İnşaat Fakültesi, 34469 Maslak İstanbul, Türkiye - ibrahimtasdemir@gmail.com 3 OMÜ, Mühendislik Fakültesi, 55280 Samsun, Türkiye - cagrigul@yandex.com Özet İnsanın yaşadığı toplum içinde değeri olan, yetenek, tutum ve davranış biçimlerini geliştirdiği süreçlerin tümü olan eğitim, aileyle başlayıp okul eliyle devam etmektedir. Okul ile başlayan eğitim-öğretim faaliyetlerinin en önemli amacı bir ülkenin geleceği olan çocukları iyi insan ve iyi vatandaşlar olarak yetiştirmektir. Çağımızdaki hızlı kentleşme ve nüfus artışı dikkate alındığında eğitim ve öğretim faaliyetlerinin bu misyonu sağlıklı bir şekilde gerçekleştirebilmesi okul alanlarının ferah ve güvenlikli alanlarda oluşturulması zaruriyetini ortaya koymaktadır. Bu çalışmada; okul alanlarının planlanması süreci olan imar planlarının yapım ve üretim aşamalarında dikkate alınması gereken kriterler araştırılmıştır. Konuyla ilgili olarak, dünyanın çeşitli ülkelerinde yapılan çalışmalar ile ülkemizdeki mevzuatlar araştırılarak okul yer seçim sürecinde karşılaşılan problemlerin çözümüne ve sağlıklı bir kentleşmede en uygun okul yeri neresi olmalı sorusuna cevap verilmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda Türkiye’de en uygun okul yer seçiminin yapılabilmesi için yeni mevzuatın oluşturulması ve bir karar destek sistemi olan CBS sistemlerinin entegresinin sağlanması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Anahtar Sözcükler Okul Yer Seçimi, İmar Planı, Kriter, CBS, AHP, Karar Destek Sistemleri Abstract Education, which is all the processes that have developed the skills, attitudes and behaviors that are worthwhile in the society in which the person lives, begins with the family and continues with the school. Beginning with the school, the most important goal of the educational activities is to educate the children who are the future of the country as good people and good citizens. Considering the rapid urbanization and population growth in our age, the fact that education and training activities can carry out this mission in a healthy manner reveals the necessity of creating school areas in spacious and safe areas. In this study; The criteria that should be taken into account in the construction and production stages of the development plans which are the planning processes of the school areas have been investigated. Regarding the subject, studies were conducted in various countries of the world and the legislation in our country was searched to try to solve the problems encountered in the school selection process and to answer the question of where the best school place should be in a healthy urbanization. As a result of the study, it has become clear that the establishment of new legislation and the integration of GIS systems, a decision support system, have been required in order to make the most suitable school place selection in Turkey. Keywords School Site Selection, Development Plan, Criteria, GIS, AHP, Decision Support Systems 1. Giriş Dünyada hızlı bir kentleşme yaşanmaktadır. Bu hızlı kentleşme genelde büyük kentlerde nüfusun yoğunlaşması şeklinde gerçekleşmektedir. 1950 yılından günümüze kadar olan sürede kentlerde yaşayan nüfus dünya genelinde toplam 3 kat kadar artmıştır. Bu artış gelişmiş ülkelerde iki kat, gelişmekte olan ülkelerde ise 4 kat olarak gerçekleşmiştir. Büyük kentlerde 1960-80 yılları arasında yaşayan nüfus bir milyar kişi artmış, bu artışın yarısından çoğu da gelişmekte olan ülkelerin kentlerinde olmuştur. Bu nedenle dünyanın nüfus açısından en hızlı büyüyen, 15 kenti arasında gelişmiş ülke kentlerinden hiç birisi bulunmazken Sao Paulo, Lagos, Karaçi, Seul, Bogata, Bombay Kalküta ve Pekin gibi gelişmekte olan ülkelerin kentleri yer almaktadır (Kalkan vd. 2004). Gelişmekte olan ülkeler arasında yer alan Türkiye, 21. Yüzyılın getirdiği teknolojik, sosyal ve ekonomik değişimlere uyum sağlamaya çalışmaktadır. Türkiye bu değişimlere uyum sağlarken nüfusu da artmaktadır. Türkiye nüfusu, 2016 yılı itibariyle 79 milyon 814 bin 871 kişi olmuştur. Bu nüfus artışı kentlerin gelişim süreçlerinin iyi planlamasının gerekliliğini ve genç nesillerin eğitim ve öğretim hizmetlerinin sağlanabilmesi için okul sayılarının arttırılması gerçeğini de ortaya çıkarmaktadır. Okullar, ülkemizdeki ve dünyadaki toplumsal, kültürel, teknolojik ve ekonomik gelişmeleri yakından izleyip, benimseyip, genç nesillere aktararak toplumun gelişimine katkıda bulunurlar. Okulların hem toplumun mevcut kültürünü koruması ve yaşatması hem de kendisiyle birlikte içinde bulunduğu toplumu geliştirmesi ve değiştirmesi beklenmektedir. Bu nedenle okulların hareketli ve dinamik yapılar olması gerekir. Bu dinamizm ise, okullarda yeterli fiziki mekânların oluşturulmasıyla mümkündür.