Tom 65 2016 Numer 3 (312) Strony 339–349 ne, według których starzenie się jest nieza- programowane, bezcelowe i nieadaptacyjne. Podział na teorie stochastyczne i determini- styczne jest niekiedy krytykowany jako ana- chroniczny (Rattan 2006). Wśród biogeron- tologów istnieje nierozstrzygnięty spór, czy starzenie się wyewoluowało jako program, który można modyfkować, czy też jest ono procesem biernym, niezaprogramowanym i przypadkowym. Zgodnie z grupą teorii deterministycz- nych, dotyczących zaprogramowanych przy- czyn starzenia się, złożony proces struktu- ralnych i funkcjonalnych zmian z wiekiem, przejawiający się pozornie jako nieadaptacyj- ny, gdyż obejmuje m.in.: obniżenie zdolności regeneracyjnych, regulacyjnych, w tym zabu- rzenia homeostazy, mechanizmów adaptacyj- nych, obronnych czy reprodukcyjnych, wy- ewoluował niezależnie jako produkt uboczny, gdyż był faworyzowany z pewnych powodów przez dobór naturalny ze względu na jego ukrytą wartość adaptacyjną. Mimo istnienia pewnych argumentów na rzecz tych teorii (Longo i współaut. 2005), to jednak okazuje się, że stoją one w głębokiej sprzeczności ze współczesną genetyką populacyjną i biologią ewolucyjną (KiRKwood i MeLov 2011). Zgodnie z grupą modeli stochastycznych, nie istnieje wewnętrzny program starzenia się i nie ma „genów starzenia się” jako ta- WPROWADZENIE Pogląd entropiczny, zgodnie z którym starzenie się organizmów wynika z fzycz- nej konieczności, uwarunkowanej zmienną, niestałą naturą rzeczy, którą opisuje druga zasada termodynamiki, jest bardzo stary, wyjątkowo rozpowszechniony i najprawdo- podobniej błędny. Choć analogia starzejące- go się organizmu i psującego się z czasem samochodu może być flozofcznie atrakcyjna i pociągająca, to jednak nie przedstawiono przekonujących dowodów eksperymental- nych, które wspierałyby taki model starzenia się (aRKing 2006). Ponadto, organizmy żywe są układami termodynamicznie otwartymi, które wymieniają z otoczeniem zarówno ma- terię, jak i energię, co w zasadzie jest już wystarczającym argumentem, aby obalić teo- rię entropiczną. Współczesne teorie starzenia się moż- na w uproszczeniu podzielić na dwa ujęcia koncepcyjne. Są to mianowicie teorie odpo- wiadające na pytanie, dlaczego starzenie po- jawiło się w naturze (ang. ultimate theories) oraz jakie mechanizmy sprawcze, genetycz- ne czy molekularne, warunkują ten proces (ang. proximate theories). Pierwszą kategorię można podzielić na teorie deterministyczne, według których starzenie jest zaprogramowa- ne, celowe i adaptacyjne, oraz stochastycz- PiotR ChMieLewsKi 1 , Krzysztof BorysławsKi 2 1 Katedra i Zakład Anatomii Prawidłowej Wydział Lekarski Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu Chałubińskiego 6a, 50-368 Wrocław 2 Zakład Antropologii Instytut Biologii Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Kożuchowska 5, 51-631 Wrocław E-mail: piotr.chmielewski@umed.wroc.pl PROKSYMALNE PRZYCZYNY STARZENIA SIĘ CZŁOWIEKA: PRZYPADKOWE USZKODZENIA MOLEKULARNE CZY HIPERFUNKCJA PROGRAMÓW ROZWOJOWYCH? Słowa kluczowe: długowieczność, gerontologia, mTOR, rapamycyna, starzenie się