miejsce pamięci 229 w miejscach o skali odpowiadającej skali ludzkiego ､ ciała (ograniczenie przestrzen- ne) oraz jest lepsza w miejscach, które sprzy- jają cielesnemu kontaktowi z miejscem (per- spektywa flâneura, spacerowicza). Procesy globalizacyjne i mobilność społeczeństw niszczą naturalną pamięć miejsc, zastępując ją „sztuczną ” pamięcią typu ､ upamiętnie- nie. Wyniki empirycznych badań prowadzo- nych przez psychologów środowiskowych (Lewicka 2012) pokazują, że pamięć miejsca jest lepsza, tzn. ludzie dysponują większą wiedzą o ､ przeszłości miejsca w miejscach o historycznej zabudowie, oraz że historycz- ność jest istotną cechą przestrzeni, która czyni z niej lokalizację znaczącą, co przema- wia za klasyczną koncepcją miejsca. Maria Lewicka Hasła pokrewne: architektura, krajobraz, miejsce pamięci, przestrzeń pamięci Bibliografia Agnew J. (1987), Place and Politics: The Geogra- phical Mediation of State and Society, Boston: Allen & Unwin. Augé M. (2010), Nie-miejsca. Wprowadzenie do an- tropologii hipernowoczesności, tłum. R.  Chymkow- ski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Casey E. (1998), The Fate of Place. A Philosophical History, Berkeley: University of California Press. Castells M. (2007), Społeczeństwo sieci, tłum. M. Marody i in., Warszawa: Wydawnictwo Na- ukowe PWN. Connerton P. (2009), How Modernity Forgets, Cambridge: Cambridge University Press. Cresswell T. (2004), Place. A Short Introduction, Oxford: Blackwell. Czaja D. (red.) (2013), Inne przestrzenie, inne miejsca. Mapy i terytoria, Wołowiec: Wydaw- nictwo Czarne. Deleuze G., Guattari F. (1987), A Thousand Pla- teaus, Minneapolis: University of Minnesota Press. Dovey K. (2010), Becoming Places. Urbanism/Ar- chitecture/Identity/Power, London, New York: Routledge. Lewicka M. (2012), Psychologia miejsca, Warsza- wa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. Relph E. (1976), Place and Placelessness, London: Pion Limited. Szpociński A. (2008), „Miejsca pamięci (lieux de mémoire)”, Teksty Drugie, 4, s. 11–20. Tuan Yi-Fu (1987), Przestrzeń i miejsce, tłum. A. Morawińska, Warszawa: Państwowy Insty- tut Wydawniczy. Urry J. (2009), Socjologia mobilności, tłum. J. Sta- wiński, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Winter J. (1995), Sites of Memory, Sites of Mourn- ing: The Great War in European Cultural Histo- ry, Cambridge: Cambridge University Press. MIEJSCE PAMIĘCI, terminem tym określa się zarówno definiowane topogra- ficznie ､ miejsca upamiętniania, jak i rozu- miane metaforycznie lieux de mémoire. Wie- loznaczność frazy „miejsce pamięci” nie jest bynajmniej polską specyfiką. Jednak w prze- ciwieństwie do np. języka francuskiego czy niemieckiego, w których możliwe jest roz- różnienie między rozumianymi symbolicz- nie określeniami lieu de mémoire i Erinne- rungs- lub Gedächtnisort a definiowanymi geograficznie miejscami upamiętniania – odpowiednio: sites de mémoire i Gedenk- lub Erinnerungsstätte – w polszczyźnie nie utrwaliła się tego typu dystynkcja. Poza tym, o ile obserwowana w ostatnich kilku latach w Niemczech czy we Francji tendencja do nazywania ､ muzeów miejscami pamięci (tj. określania Gedenkstätten jako Erinne- rungsorte) to skutek olbrzymiej popularno- ści stworzonej przez Pierre’a Norę kategorii lieu de mémoire, o tyle w Polsce symboliczne znaczenie „miejsc pamięci” jest wtórne wo- bec wcześniejszego topograficznego nace- chowania tej frazy. Rozłączne potraktowanie obu ujęć terminu nie oznacza, że wzajemnie się one wykluczają. Na przykład Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau jest zarówno topograficznie definiowanym miejscem pa- mięci, jak i zakotwiczonym w pamięci ､ in-