43 HİTİT ÇAĞI TOPRAK–İNSAN İLİŞKİLERİ Koray ÖZCAN 1 Güngör KARAUĞUZ 2 1. GİRİŞ Hitit Çağı, Anadolu coğrafyasında örgütlenen ilk merkezi siyasal egemenlik dönemi olması açısından Anadolu yerleşim kültürü tarihinin önemli bir kesitini oluşturmaktadır. Bu yönüyle, Hitit çağı toprak–insan ilişkilerinin belirlenmesi, gerek geçmiş yerleşim kültürleri ile toprak kullanım biçimlerinin ve düzeninin açıklanabilmesi, gerekse tarihsel evrim sürecinde Anadolu’da Hitit egemenlik dönemi sonrası toprak–insan ilişkilerinin tarihsel arka planının tanımlanabilmesi açısından önemlidir. Hititlerin, Anadolu coğrafyasında bir taraftan siyasal birliği kurarken diğer taraftan da tarımsal üretime dayanan sistemli bir kolonizasyon ve yerleşim politikası izledikleri söylenebilir. Hitit arşiv belgeleri irdelenirse; Hitit devlet yönetiminin tarımsal üretimi teşvik için tohumluk dağıtılmasından 3 , tarımsal üretim alanlarının denetlenmesine 4 , tarımsal ürün ekim–dikimine ilişkin düzenlemelerden 5 , tarımsal üretim araç ve teknolojisine 6 , tarımsal alanların alım–satım ya da kiralanmasından veya kullanım koşullarına dek uzanan bir dizi hukuksal düzenlemelerin 7 varlığı görülür. Arkeolojik bulgular ve mimari kalıtlar ışığında su toplama alanları ve sulama kanalları 8 ile ürün depolama alanları (silo) gibi tarımsal üretime dönük altyapı faaliyetlerinin varlığına işaret etmektedir. 1 Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama ABD, Konya, Türkiye. 2 Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Eğitimi ABD, Konya, Türkiye. 3 KUB XIII 2 III 36-41 (Alp, 2001, 81); Imparati 1992, §112. 4 Imparati 1992, §168; Alp, 2001, 81. 5 CTH 261. 6 Imparati 1992, §178 7 Imparati1992, §39-41, 47, 53, 169, 183, 185. 8 Imparati1992, §162.