Krzysztof Ozga Kraków Demotywatory jako deprecjonujące akty intersemiotyczne Niniejszy artykuł stanowi próbę analizy obrazków demotywujących (de- m o t y w a t o r ó w, d e m o t ó w ), które przedstawiają stosunkowo nowe zjawisko w polskiej rzeczywistości k o m u n i k a c y j n e j 1 . Demotywatory jako przejaw s e - miosfery 2 , czyli przestrzeni znakowej wielu kodów, mogą być rozpatrywane na różnych płaszczyznach. Można je przedstawiać jako rodzaj p r z e k a z u w e r b a l n o - - w i z u a l n e g o i analizować w kategoriach lingwistyki tekstu 3 z uwzględnieniem wszelkich kryteriów tekstowości 4 (por. teksty polisemiotyczne 5 ). Można je także badać w odniesieniu do tradycyjnych koncepcji semiotycznych 6 oraz z per- spektywy i k o n i c z n o ś c i znaku w ujęciu językoznawstwa kognitywnego 7 . Można je również badać w świetle pragmatyki 8 , jak czyni to autor niniejszego artykułu. 1 Terminu komunikacyjny używam zgodnie z koncepcją A. Awdiejewa. Zob.: A. Awdiejew, Gramatyka interakcji werbalnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2004. 2 T. Piekot, O (nie)spójności przekazów werbalno-wizualnych, „Roczniki Naukowe PWSZ w Wałbrzychu” XIII. Filologia polska, 2007, s. 103. 3 Ibidem, s. 104. 4 Zob. R.-A. de Beaugrande, W.U. Dressler, Wstęp do lingwistyki tekstu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1990. Zob. także: A. Wilkoń, Spójność i struktura tekstu: wstęp do lingwistyki tekstu, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 2002. 5 E. Szczęsna, W stronę epistemologii tekstów polisemiotycznych, [w:] Oblicza komunikacji 1. Perspektywy badań nad tekstem, dyskursem i komunikacją, red. I. Kamińska-Szmaj, T. Piekot, M. Zaśko-Zielińska, Wydawnictwo Tertium, Kraków 2006, s. 233–244. W literaturze anglojęzycznej z zakresu systemowej lingwistyki funkcjonalnej (systemic functional linguistics) tego typu przekaz określany jest jako dyskurs multimodalny (multimodal discourse; por. G. Kress, T. van Leeuwen, Reading Images. Te Grammar of Visual Design, second edition, Routledge, London–New York 2006). 6 Por. np. K. Wolny-Zmorzyński, Fotografa dziennikarska jako metoda przekazywania informacji, [w:] Ideologie w słowach i obrazach, red. I. Kamińska-Szmaj, T. Piekot, M. Poprawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2008, s. 289–290. 7 Zob. np. A. Chudzik, Typy ikoniczności w szyldach, [w:] Ikoniczność znaku. Słowo – przedmiot – obraz – gest, red. E. Tabakowska, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 2006, s. 117–130. 8 Por. A. Starzec, Rola infografów w tekstach prasowych o tematyce naukowej, [w:] Oblicza ko- munikacji 1. Perspektywy badań nad tekstem, dyskursem i komunikacją, red. I. Kamińska-Szmaj, T. Piekot, M. Zaśko-Zielińska, Wydawnictwo Tertium, Kraków 2006, s. 252.