Acta Universitatis Wratislaviensis No 3487 Prace Kulturoznawcze XV Wrocław 2013 Katarzyna Uczkiewicz Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” „O, my umiemy czekać...” — projekt czeskiego odrodzenia narodowego w tetralogii Vladimíra Macury Ten, který bude (Ten, który będzie) Vladimír Macura 1 , znawca epoki czeskiego odrodzenia narodowego, zarów- no w swej pracy naukowej, jak i w twórczości literackiej dekonstruuje dzie- więtnastowieczny projekt budowy nowoczesnego narodu czeskiego. Zakładał on „przebudzenie” narodu i jego emancypację w wyniku awansu społecznego i kulturowego, opartego na wspólnocie językowej 2 . Można zaryzykować tezę, że był to w swej istocie modelowy „wielki projekt przyszłościowy” (niektórzy historycy i politolodzy mówią wprost o „ponownym wymyśleniu narodu” 3 ), tak charakterystyczny dla epoki po Wielkiej Rewolucji Francuskiej 4 . Zakładał on stworzenie społeczeństwa czeskiego niemal „od zera”, według teoretycznego wzorca, z wyznaczonym panteonem bohaterów, kanonem zwyczajów i konwen- cji, wreszcie z wygenerowanym przez grono filologów językiem jako środkiem komunikacji. 1 Vladimír Macura (1945–1999), czeski literaturoznawca, tłumacz i pisarz, w latach 1993–1999 dyrektor Akademii Nauk Republiki Czeskiej, autor wielu prac analizujących nowoczesne mity i ele- menty ideologiczne w kulturze (Znamení zrodu. České národní obrození jako kulturní typ, 1983; Šťastný věk, 1992: Masarykovy boty a jiné semi(o)fejetony, 1993), a także powieści Občan Mon- te Christo (1993) i tetralogii Ten, který bude (Informator, 1993; Komandant, 1994; Guvernantka, 1997; Medicus, 1999), tłumacz literatury estońskiej, redaktor i wspołredaktor słowników z dziedzi- ny historii i teorii literatury, zob. J. Tomeš et al., Český biografický slovník XX. století, Praha 1999, cz. II. K–P, s. 305. 2 J. Patočka, Kim są Czesi, przeł. J. Baluch, Kraków 1997, s. 71. 3 Między innymi Stanislav Balík, powołując się na Dušana Třeštíka, używa tego określenia (w oryginale: „velký projekt znovuvzmýšlení národa”) w artykule Kořeny komunismu v české společnosti, „Revue Politika” 1, 2010, www.revuepolitika.cz/clanky/1231/koreny-komunismu-v- -ceske-spolecnosti (dostęp: 31 grudnia 2012). 4 Zob. M. Janion, M. Żmigrodzka, Romantyzm i historia, Warszawa 1978, s. 5. Prace Kulturoznawcze 15, 2013 © for this edition by CNS