BİR SÖZLÜ TARİH ÇALIŞMASI: HALK ŞAİRLERİNİN DİLİNDEN ARDAHAN VE ÇEVRESİNDE ERMENİ MEZALİMİ Fatma Ahsen TURAN * Özet: Yazılı tarih yaşanılanları duygu yönünü aktarmadan ele alır. Sözlü tarih ise hadiseyi yaşayanların hislerine de yer vermesi sebebiyle konunun izahını daha kolay ve mümkün kılar. Çalışmamızda Türkiye’nin dış politikasına da yansıyan tarihî bir mesele olmaktan daha çok uluslararası arenada siyasi bir mesele olarak ele alınan Ermeni meselesinin Kars, Ardahan cephesi ele alınarak değerlendirilecektir. Ermeni meselesinin ele alınışında Ardahan ve çevresinde yapılan mezalime yakılan ağıtlar, türküler, zulümle yüz yüze gelmiş halkın anlattıkları, hadiseye şahitlik etmiş olan yabancıların daha sonra yazıya geçmiş olan hatıraları önemli yer tutmaktadır. Tarih yazarlarının tespiti önemlidir ama aktarmaya çalıştığı geçmişin sesleri de önemlidir. Şahitlerin anlattıkları ile geçmişin sesini dinleriz. Bu da geçmişi anlamamıza ve yorumlamamıza sebep teşkil eder. Bu çalışmada “Ardahan ve çevresindeki Ermeni taaruzları ve mezalimi” ele alınırken var olan tarih anlayışına alternatif bir yaklaşım olmaktan ziyade “Ermeni Meselesi”nin daha iyi anlaşılması için arşiv bilgilerinin yanı sıra için yaşananları anlatan halk şiiri ve ağıt örnekleri de kullanılacaktır. Anahtar Kelimeler: Sözlü Tarih, Toplumsal bellek, Ermeni mezalimi, ağıt, ORAL HISTORY STUDY: ARMENIAN ATROCITY IN ARDAHAN AND ITS SURROUNDINGS FROM THE LANGUAGE OF FOLK POEMS Abstract: Written history handles the experiences without transferring the direction of emotion. Oral history, on the other hand, makes the explanation of the subject easier and more possible, since it also includes the feelings of those who experience the incident. In our study, Kars and Ardahan front of Armenian issue, reflected in Turkey's foreign policy, which is considered as a political issue in the international arena, rather than a historical one will be discussed and evaluated. In the handling of the Armenian issue, the lamentations, folk songs, narratives of the people who have faced the persecution, and the memories of the foreigners who witnessed the incident took an important place in Ardahan and its vicinity. The detection of historians is important, but the voices of the past they are trying to convey are also important. We listen to the voice of the past with the words of the witnesses. This leads us to understand and interpret the past. In this study, “Armenian offenses and atrocities in and around Ardahan” are discussed rather than being an alternative approach to the existing understanding of history, in addition to archival information, examples of folk poetry and lament will be used to better understand the “Armenian Issue“. Keywords: Oral History, Social memory, Armenian atrocities, lament Giriş Sözlü tarih, bir tarih yöntemidir. Bu yöntem belli bir olayı, bir zaman diliminin özelliklerini, bir oluşumu, o dönemde yaşamış kişilerin şahitliklerine başvurarak incelemektedir (Tuncay, 1993: 2,3; Oh, 2002: 7’den alıntılayan Turan,2017;1). *Prof. Dr., Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, E-posta: fatma.turan@hbv.edu.tr