ZEMAHŞERÎ’NİN AHKÂM ÂYETLERİNİ YORUMLAMA METODU BAĞLAMINDA FIKIHÇI KİŞİLİĞİ -el-KEŞŞÂF ÖRNEĞİ- Gönderim Tarihi: 13.03.2018 Kabul Tarihi: 06.05.2018 ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-4616-6415 Abdülkadir TEKİN * Öz Büyük bir dilci, edîp, şair, müfessir, muhaddis olduğu bilinen ve ‚el-Keşşâf‛ isimli tefsiri ile meşhur olan Muhammed el-Hârizmî ez-Zemahşerî’nin (ö. 538/1144) aynı zamanda seçkin ve yetkin bir fakîh olduğu görülmektedir. Lügat, belâgat ve tefsir ilimlerinde daha fazla iştiğal etmesinden dolayı bu ilimlerdeki yetkinliği ön plana çıkmış olan Zemahşerî’nin araştırmacılar nezdinde fıkhî yönü ikinci planda kalmış hatta unutulmuştur denilebilir. ‚el-Keşşâf‛ta ahkâm âyetlerini açıklama yöntemine bakıldığında müfessir Zemahşerî’den ziyade fakîh Zemahşerî görülür. Çünkü o sadece âlimlerin/fakîhlerin görüşlerini sunmakla yetinmemiş, hüküm âyetlerini izah ederken rivâyet ve dirâyet metodunu birlikte kullanmış, aynı zamanda konuyla ilgili fıkhî delilleri ve istidlâl yöntemlerini tartışmış, yer yer bizzat kendisi de hüküm istinbâtında bulunmuştur. İtikatta koyu bir mutezilî taraftarı olan Zemahşerî fıkıhta ise Hanefî mezhebine mensuptur. Söylem ve ifadeleri incelendiğinde ‚itikâtta mezhebi taraftarlık/tutuculuk‛ onun belirgin özelliklerinden birisi olarak ortaya çıkmaktadır. Bu sebeple onun hayatını kaleme alan kitaplar daima mezhebî yönünü ön plana çıkaran tavrından bahsetmişlerdir. Fakat onun ‚el-Keşşâf‛ isimli tefsirinde ahkâm âyetlerindeki fıkhî konuları ele alırken amelde mensubu olduğu Hanefî mezhebine taassub göstermeden, mutedil bir yaklaşım sergilediğine şahit olunmaktadır. Bu çalışmada ‚el-Keşşâf‛ta bazı ahkâm âyetlerinden örnekler bağlamında fıkhî konulara yaklaşım tarzının özellikleri ve istişhâd metodu tespit edilerek Zemahşerî’nin fıkıhçı kişiliği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Zemahşerî, el-Keşşâf, Fıkıh, Hanefî, Ahkâm Âyetleri, Hüküm. * Dr. Öğr. Üyesi, Amasya Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölümü. Dr. Assistant Professor, Amasya University, Faculty of Theology, Department of Basic Islamic Studies. Amasya/Turkey (abdulkadir.tekin@amasya.edu.tr).