PRZYRODA SUDETÓW t. 22(2019): 15-26 Wstęp Goryczka krzyżowa Gentiana cruciata L. jest gatunkiem o zasięgu eurosyberyjskim, obejmującym południową i środkową Euro- pę, Azję Mniejszą oraz zachodnią Syberię, zaś w Polsce rośnie na rozproszonych sta- nowiskach, w górach po regiel dolny (Za- jąc i Zając 2009). Preferuje suche i świeże gleby mineralno-próchniczne i zasadowe z udziałem węglanu wapnia o pH 6,6-8,4, umiarkowanie bogate w składniki odżyw- cze. Mogą to być rędziny, pararędziny, rza- dziej – gleby brunatne i czarnoziemy właściwe. Preferuje siedliska silnie nasłonecznione na ob- szarach uprzywilejowa- nych termicznie (ZarZycki 1984). Gatunek uznawany za charakterystyczny dla muraw kserotermicznych z klasy Festuco-Brome- tea Br.-Bl. et r.T x. 1943, jednak w sprzyjających warunkach siedliskowych może występować także w ciepłolubnych zbioro- wiskach okrajkowych, na brzegach lasów lub w ter- mofilnych postaciach łąk kośnych. Gentiana cruciata jest gatunkiem objętym w Pol- sce ochroną ścisłą i wy- Kamila Reczyńska 1 , Valeriia Yurchenko 1 , Krzysztof Świerkosz 2 Goryczka krzyżowa Gentiana cruciata L. – rozmieszczenie i aktualny status ochrony na Dolnym Śląsku magającym czynnej ochrony siedlisk, w któ- rych występuje (Rozporządzenie Ministra Środowiska 2014). Zgodnie z Polską czer- woną listą paprotników i roślin kwiatowych (kaźmiercZakowa i in. 2016) gatunkowi przy- pisano kategorię zagrożenia VU – narażony, jednak stopień zagrożenia jest silnie zróżni- cowany w zależności od regionu. W woje- wództwach opolskim i wielkopolskim go- ryczka krzyżowa jest uznana za krytycznie zagrożoną (CR – Żukowski i jackowiak 1995, Nowak i spałek eds. 2002), w pomorskim za wymierającą (EN – markowski i Buliński Fot. 1. Goryczka krzyżowa Gentiana cruciata na stanowisku w Ra- domicach na Pogórzu Izerskim, 2.07.2014 (fot. K. Świerkosz). Phot. 1. Star gentian Gentiana cruciata on site near Radomice village (Izerskie Foothills), 2.07.2014 (photo K. Świerkosz).