Yıl: 3, Sayı: 8, Eylül 2016, s. 254-264 İnan GÜMÜŞ 1 ORHON YAZITLARINDA ERDEM ÜZERİNE SÖYLEM ÇÖZÜMLEMESİ Özet VIII. yüzyılın ürünü olan Orhon yazıtları, içerdiği dil malzemesi ölçüsünde, soyut kavramlar bakımından geliĢmiĢ bir yapı göstermektedir. Bu soyut dil üretimleri, Türklerin erken dönemlerindeki evren algısı ve felsefî düĢünüĢlerine iliĢkin önemli bilgiler sunmaktadır. Yazıtları kuru bir savaĢ tarihi, içerdikleri dil ögelerini de gramatikal malzeme olarak değerlendirmek, metinlerin kültürel dokusunun ihmal edilmesini de beraberinde getirecektir. Orhon yazıtlarının dilinde erdem kavramının, bilgelik ve alplık özellikleriyle birlikte kullanıldığı belirlenmiĢtir. Toplumu için savaĢmanın, yiğitlik göstermenin en büyük erdem olduğunu “bilgesin üçün alpın erdemin [üçü]n kazgantı ” sözcesi açık olarak ortaya koymaktadır. Bilge ve alp kiĢiliğin toplumun geneline yayılması; ülkenin ayakta kalması ve süreklilik göstermesi açısından önemli görülmüĢtür. Toplumda alplık ve bilgelik özelliklerinin bulunmaması, toplumsal çöküĢün baĢta gelen nedeni olarak değerlendirilmiĢtir. Anahtar Sözcükler: Orhon yazıtları, Köktürkçe, erdem, dilbilim, söylem, sözce. THE DISCOURSE ANALYSIS ON VIRTUE IN ORKHON INSCRIPTIONS Abstract Orkhon inscriptions, a product written in VIII century, in respect to the language material they contain, demonstrate an elaborated structure in the way of the abstract concepts. These abstract productions of language present significant information about Turk‟s perception of universe and philosophical thinking in its early period. Considering the inscriptions as a pure war history and the language 1 Türk Dili Okutmanı, Süleyman Demirel Üniversitesi Uluborlu Selahattin Karasoy Meslek Yüksekokulu, inangumus@sdu.edu.tr