AKADEMİK BAKIŞ DERGİSİ Sayı 20, Nisan – Mayıs – Haziran 2010 Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi ISSN:1694-528X İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi, Türk Dünyası Kırgız- Türk Sosyal Bilimler Enstitüsü, Celalabat - KIRGIZİSTAN http://www.akademikbakis.org 1 ÖĞRENCİLERİN GÜDÜLENME DÜZEYİNDE ETKİLİ BİR FAKTÖR: OKUL ZORBALIĞI Erkan YAMAN * Yüksel EROĞLU ** Betül BAYRAKTAR *** Tuğba Seda ÇOLAK *** ÖZET Bu çalışma ile öğrencilerin maruz kaldığı zorbalık ve zorbalığın güdülenme düzeyine etkilerinin araştırılması amaçlanmaktadır. Araştırmada, ilköğretim okullarında öğrenim gören ve zorbalığa maruz kalan öğrenciler belirlenmiş ve bu öğrencilerle mülâkat yapılmıştır. Nitel araştırma desenlerinden araştırmanın doğasına uygun olan olgubilim deseni kullanılmıştır. Araştırmada yapı bakımından standartlaştırılmış açık uçlu mülâkat; verilerin çözümlenmesinde içerik analizi türlerinden kategorisel analiz kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre zorbalığın öğrencilerin güdülenme düzeyini ve akademik başarılarını olumsuz etkilediği, öğrencilerin en fazla sözel ve fiziksel zorbalığa, en az cinsel zorbalığa maruz kaldığı, zorbalığın çoğunlukla okul içinde gerçekleştiği bulgulanmıştır. Zorbalığın ayrıca mağdurun okulunu değiştirmek istemesine ve az da olsa intiharı düşündürmesine yol açması önemli bulgulardandır. Araştırma sonunda okullarda, belirli zaman dilimlerinde zorbalık ölçeklerinin kullanılması; rehber öğretmenlerin, zorbalığın belirtilerinin ve sonuçlarının neler olduğu, zorbalıkla nasıl başa çıkılacağı gibi konularda düzenli olarak aile eğitim seminerleri düzenlemesi; okul yönetiminin, öğrenciler, öğretmenler ve aileler için çatışma çözme stratejileri, arabuluculuk eğitimi, sosyal beceri eğitimi ve davranış kontrolü konularında eğitim düzenlemesi gibi bir takım öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: İlköğretim okulu, Okul zorbalığı, Zorba, Mağdur * Yrd. Doç. Dr., Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü ** Rehber Öğretmen, Milli Eğitim Bakanlığı, Kanada Eğitim Uygulama Okulu ve İş Eğitim Merkezi, Sakarya *** Araş. Gör., Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü Zihinsel Engelliler ABD *** Araş. Gör., Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Bölümü Eğitimde Psikolojik Hizmetler ABD