2. Kıyı Sorunları ve Çevre Sempozyumu, Kuşadası, Aydın, 14-16 Kasım 1997 1 DENİZ CANLILARINI ETKİLEYEN, ORGANİK, MİKROBİYOLOJİIK ve BİYOLOJİK KİRLİLİKLER Mustafa Tolay*, Recep Dönmez*, Leyla E. Tolun**, Oya S. Okay** *Balıkadamlar Spor Kulübü, İskele Çıkmazı, No:69, 81060, Caddebostan/ İstanbul **TÜBITAK-MAM, Enerji Sistemleri ve Çevre Araştırma Enst., PK21, 41470, Gebze/Kocaeli ÖZET Deniz canlıları üzerinde yapılan araştırmalarda petrol ve pestisit kirliliğinin boyutları çeşitli araştırıcılar tarafından tespit edilmeye çalışılmaktadır. Petrol türevi kirleticiler ve pestisitler özellikle deniz suyunu süzerek beslenen organizmalarda biriktiği ve bu organizmalarla beslenen bal ıklara geçtiği bilinmektedir. Kanserojenik özelliklere sahip petrol ve tarım artıkları ile kirlenmiş olan deniz canlılarını tüketen insanlarda da kansere yol açan benzo[a]piren gibi kanserojenik maddelerin bula şması söz konusudur. Petrol ve tarım ilaçları atıklarının oluşturduğu dip kirlilikleri deniz canlılarının yaşamını tehdit etmekte, bu canlılarda kansere yol açmakta ve mutojenik değişimlere neden olmaktadır. Bu çalışmada petrol kökenli kirliliklerin, herbisit ve pestisitlerin deniz canlılarında oluşturduğu kanserojenik, mutojenik etkiler ve Pfiesteria Piscicida, Mnemiopsis leidyi ve Caulerpa taxifolia gibi zararlı organizmaların deniz canlılarında oluşturduğu çeşitli etkiler anlatılmaya çalışılmıştır. Doğal sulara çeşitli kaynaklardan ulaşan zehirli maddelerin ekosistemi ne şekilde etkilediğinin bilinmesi için kullanılan ekotoksikolojik test metodları, İzmit körfezine gelen endüstriyel deşarjlara uygulanmıştır. Ayrıca bu deşarjlardan alınan su örnekleriyle ilgili, EPA’nın yayınladığı “öncelikli kirleticiler” listesinde bulunan maddeler açısından, bir öndeğerlendirme de yapılmıştır. Bunun yanı sıra Herbisit 2,4-D Asitin Phaeodactylum tricornutum ve Dunaliella tetriolecta fitoplankton türleri üzerine toksik etkileri biyodeney çalışmalarıyla belirlenmiştir. İzmit Körfezi’nin belirli bölgelerinden alınan numunelerin içerdikleri petrol kökenli maddeler deneysel olarak bulunmaya çalışılmıştır.