BÁO CÁO KHOA HỌC VỀ NGHIÊN CỨU VÀ GIẢNG DẠY SINH HỌC Ở VIỆT NAM - HỘI NGHỊ KHOA HỌC QUỐC GIA LẦN THỨ 4 DOI: 10.15625/vap.2020.0004 CÁC LOÀI CÓ GIÁ TRỊ LÀM THUC TRONG PHÂN TÔNG XUÂN TIẾT (Justiciinae) THUC HỌ Ô RÔ (Acanthaceae Juss.)  VIỆT NAM Đ Văn Hài 1,2* , Nguyn Khc Khôi 1,2 Tóm tt: Trong bài báo này, chúng tôi giới thiệu 23 loài thực vật được ghi nhận làm thuốc thuộc phân tông Xuân tiết (Subtribe Justiciinae) phân bố ở Việt Nam. Các loài này được cập nhật và chỉnh lý danh pháp, cung cấp thông tin về sinh học sinh thái, mẫu chuẩn, phân bố trong cả nước, mẫu nghiên cứu và công dụng của chúng. Các giá trị làm thuốc của các loài tập trung ở một số bệnh chính như bệnh ngoài da, đau xương, đau khớp, bệnh về đường tiêu hóa,... Bộ phận dùng của các loài thường được sử dụng cả cây (11 loài), các bộ phận khác sử dụng ít hơn là: Lá (10 loài), rễ (3 loài), hoa (2 loài), vỏ rễ, vỏ thân (1 loài). Phần lớn các loài vẫn được dùng theo kinh nghiệm của người dân, ít loài được đưa vào trồng và khai thác sử dụng. T khóa: Acanthaceae, Justiciinae, làm thuốc, Việt Nam. 1. M ĐẦU Trên thế giới, họ Ô rô (Acanthaceae Juss.) có khoảng 220 chi với 4000 loài, phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới (Hu et al., 2011). Ở Việt Nam, họ Ô rô là một trong 10 họ nhiều loài nhất với 42 chi và gần 200 loài (Trần Kim Liên, 2005). R. Benoist (1935) là người đầu tiên nghiên cứu phân loại một cách hệ thống và tương đối đầy đủ họ Ô rô ở ông Dương, công bố trong Thực vật chí đại cương ông Dương (Flore Générale de l’Indo-Chine). Từ nm 1970, Phạm Hoàng Hộ đã có công trình nghiên cứu về họ này trong Cây cỏ miền Nam Việt Nam và sau này được hoàn thiện hơn trong các tập sách “Cây cỏ Việt Nam” (1993, 2000). Theo hệ thống của R. W. Scotland & K. Vollesen (2000) đã chia họ Ô rô thành 3 phân họ Nelsonioideae, Thunbergioideae và Acanthoideae. Phân họ Acanthoideae được phân chia thành 2 tông: Acantheae và tông Ruellieae (gồm có 4 phân tông, Ruelliinae, Andrographiinae, Justiciinae, Barleriinae). Ở Việt Nam, phân tông Xuân tiết (Justiciinae) được ghi nhận có 17 chi, với 81 loài và 1 phân loài, chiếm tới trên 35% tổng số loài trong cả họ (ỗ Vn Hài, 2016). ể góp phần vào công việc phân loại thực vật ở Việt Nam, chúng tôi tiến hành điều tra nghiên cứu các chi và loài trong phân tông Xuân tiết. Nghiên cứu và tổng hợp các giá trị tài nguyên của phân tông này và tập trung vào giá trị làm thuốc. 2. VẬT LIỆU VÀ PHNG PHÁP NGHIÊN CU 2.1. Đi tng nghiên cu Các loài trong tự nhiên (mẫu tươi) và các mẫu tiêu bản khô của phân tông Xuân tiết ở Việt Nam cng như ở nước ngoài được lưu giữ tại các phòng tiêu bản thực vật của Viện 1 Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam 2 Học viện Khoa học và công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam * Email: dovanhaiiebr@gmail.com