13 “Sayfa numaraları çalıĢmanın basıldığı Ģekle uygunlaĢtırılmıĢtır” Geçmişten Günümüze Kudüs, Umraniye Belediyesi, 2019 YAHUDİLİKTE KUDÜS ALGISI Eldar HASANOĞLU 1 Giriş “Kudüs” veya Ġbranice adıyla “YeruĢalayim”, 2 Yahudiler için kutsal bir Ģehirdir. Yahudilerin kıblesi sayılan Süleyman Mabedi’nin bulunduğu bu Ģehir, hem dini hem de politik bir merkez konumundadır. 3 BaĢlangıcı itibariyle önce siyasi olarak merkez yapılan bu Ģehir sonradan süreç içerisinde dini bir anlam da kazanmıĢ, Ġsrailoğulları için kutsal Ģehre, ibadet sırasında yüzlerini tuttukları kıbleye dönüĢmüĢtür. Asırlar sonra Filistin topraklarında bir Yahudi devleti kurmayı hedefleyen Siyonistler de Kudüs’ün bu öneminin farkında olmuĢ ve bu Ģehri merkez olarak belirleyerek Yahudilerin desteğini temin etmeye çalıĢmıĢlardır. Burada önce Kudüs’ün kutsallaĢma sürecine iĢaret edilecek, ardından Yahudi dini kaynaklarında Kudüs’le ilgili bilgiler anlatılarak Yahudilikteki Kudüs algısının genel bir portresi çizilmeye çalıĢılacaktır. Kudüs’ün kutsallaşma süreci Kudüs Hz. Musa zamanında veya ondan sonraki yaklaĢık 200 yıl zarfında Ġsrailoğulları için kutsal bir merkez olmamıĢ, sıradan bir Ģehir sayılmıĢtır. Bu nedenle olsa gerek Yahudi kutsal kitapları içerisinde Hz. Musa’ya atfedilen Tora/Tevrat kısmında Kudüs’ün Ġbranice adı olan YeruĢalayim ifadesi geçmez. (Tevrat’ta Hz. Ġbrahim ve Kral Melkizedek ile münasebetini anlatan metinde yer alan ġalem beldesinin 4 coğrafi açıdan Kudüs’le aynı olduğu kabul edilir ve ġalem kelimesi bu Ģehre iĢaret ediyor Ģeklinde yorumlanır. 5 ) Hatta Hz. Musa’nın halefi Hz. YuĢa’nın bu Ģehri ele geçirse de onu yerli sakinlerine bıraktığı kaynaklarda geçmektedir; 6 bu durum Hz. 1 Doç.Dr. Ġzmir Katip Çelebi Üniversitesi, Ġslami Ġlimler Fakültesi 2 ġehrin adı Kitab-i Mukaddes’te Y-R-V-ġ-L-M harfleriyle yazılıp YeruĢalim, birkaç yerde Y-R-V-ġ-L-Y-M harfleriyle yazılıp YeruĢalayim Ģeklinde okunur. Günümüzdeki kullanım YeruĢalayim Ģekli ndedir. Kudüs Ģehri Yahudi kaynaklarda YeruĢalayim/YeruĢalim adıyla bilinse de, hitap kitlesinin aĢina olduğu kavramı kullanmak adına çalıĢmada Kudüs ismi tercih edilmiĢtir. 3 Kroyanker, David, Yeruşalayim: Şehunot ve-Batim, Tkufot ve-Signonot, YeruĢalayim: Keter, 2006, 40. 4 YaratılıĢ 14:18. 5 Josephus, Antiquites of the Jews, I:10.2. (Kaynak: William Whiston ve dğr., Complete works of Josephus, New York: Bigelow Brown, yy., I.) Tevrat’ta Hz Ġbrahim’in Kudüs’te yaptıklarıyla ilgili anlatılanlar arkeolojik bulgular tarafından henüz desteklenmiĢ değildir. Nir, Rivka, Yeruşalayim le-Doroteya I: me-ir Yevusit le-birat am Yisrael, Raanana: ha-Universita ha-Petuha, 1984, 4. 6 Bkz. YuĢa 2:1, 7:2, 8:1, 10:1-7.