PROF. DR. FARUK ATAAY 399 EKONOMİK KRİZ, SİYASİ KUTUPLAŞMA VE TERÖR GÖLGESİNDE 1977 SEÇİMLERİ Faruk Ataay * GİRİŞ Seçim yılı olan 1977’de, hem erkene alınan Millet Meclisi genel seçimi hem Cumhuriyet Senatosu 1/3 yenileme seçimi hem de yerel seçimler yapıldı. Seçimler ağır ekonomik kriz koşullarında gerçekleşti. Zaten genel seçimin erkene alınmasının nedeni de giderek derinleşen ekonomik krizdi. Aslında ülke uzun zamandır ekonomide sıkıntılar yaşıyordu. 1969’da ortaya çıkan sıkıntılar üzerine 1970’te IMF ile ‘stand-by’ anlaşması yapılmış, sonrasında 1973 seçimlerine kadar olan dönemde istikrar önlemleri uygulanmıştı. Ancak, demokrasiye dönülen 1973’te Petrol Krizi’nin çıkışı, Türkiye ekonomisini çok daha ağır bir biçimde etkilemişti. Artık ekonomide neoliberalizme geçişi öngören yapısal dönüşüm programının uygulanması Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası (WB) tarafından Türkiye’nin gündemine sokulmuştu. Fakat, CHP-MSP Hükümeti de, AP-MSP-CGP-MHP (I. MC) Hükümeti de çok sert ekonomik önlemler içeren böyle bir programı yürürlüğe koymaya yanaşmamıştı. Partiler, geniş toplum kesimlerinin refah düzeyini düşürecek böyle bir programın ciddi oy kaybına yol açacağını düşündüklerinden, kısa vadeli önlemlerle krizi ertelemeyi tercih etmişlerdi. Ancak, 1977 yılı başına gelindiğinde artık ekonomik krizi daha fazla ertelemenin mümkün olmadığı görülmüştü. Artık döviz rezervini tamamen tüketen Türkiye’ye, yeni dış kredi bulmak için IMF’yle anlaşma yapmak dışında bir seçenek bırakılmamıştı. Oysa, I. MC Hükümetinin aldığı ekonomik önlemler IMF tarafından yeterli bulunmamıştı. Bu koşullarda erken seçim istekleri yaygınlaştı. Türkiye’nin yaşadığı derin ekonomik krizi daha da ağırlaştıran bir başka gelişme, CHP - MSP koalisyon hükümetinin ABD’nin açıkça karşı çıkmasına karşın, önce haşhaş ekim ini yeniden başlatması, kısa süre sonra da Kıbrıs’a askerî çıkartma yapmasıydı. Bu gelişmelere Batı dünyası çok sert tepki vermişti. ABD, Türkiye’ye hem askeri ambargo hem de ekonomik ambargo ilan etmişti. AET de ekonomik ambargo uyguluyordu. 1 Buna karşılık ABD’nin Türkiye’deki askeri üslerinin faaliyetine son verilmişti. Batı dünyasıyla yaşanan bu sorunların aşılması da, seçimden sonra başa geçecek hükümetin bir başka önemli gündemi olacaktı. Fakat erken seçim kararının alınması da pek kolay olmamıştı. 19 73-1977 döneminin büyük bölümünü koalisyon ortağı olarak geçiren MSP, IMF’nin istediği önlemlere karşı çıkıyordu. Bu nedenle, IMF anlaşmasının yapılamamasının asıl sorumlusu olarak MSP ve lideri Necmettin Erbakan görülüyordu. IMF anlaşmasını engelleyen MSP, genel seçimin erkene alınmasını da istemiyordu. Bu nedenle, CHP ve AP tarafından verilen erken seçim önergelerinin Meclis gündemine alınması da MSP tarafından engellenmişti. CHP ve AP, bu durum karşısında, önce 4 Nisan’da Meclis İç Tüzüğü’nü değiştirip 5 Nisan’da da erken seçim kararını çıkartabildiler. Böylece erken seçimin 5 Haziran 1977’de yapılması kararlaştırıldı. Ancak, CHP’nin seçim hükümeti kurulması isteği diğer partilerden kabul görmedi. * Prof. Dr., Akdeniz Üniversitesi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü. 1 Mehmet Ali Birand, Hikmet Bila ve Rıdvan Akar, 12 Eylül Türkiye’nin Miladı . 6. Baskı, İstanbul: Doğan Kitap, 2010, s. 31-37.