GAUN JSS Birsin, M., (2018). Ebu’l-Hasen El-Mâverdî’nin Ahlak Anlayışı, Gaziantep University Journal of Social Sciences, 17 Etik Özel Sayı, 47-57, Submission Date: 21-11-2018, Acceptance Date: 24-12-2018. Araştırma Makalesi. Ebu’l-Hasen El-Mâverdî’nin Ahlak Anlayışı The Concept of Ethics According To Abu Al-Hassan Al-Mawardi Mehmet BİRSİN * Öz 450/1058 yılında Bağdat’ta vefat etmiş olan Mâverdî, fıkıhçılığı yanında klasik dönem İslam siyaset ve ahlak düşüncesinin önemli temsilcilerinden biridir. Ahlak ile ilgili görüşlerini “Edebu’d -dünya ve’din”, “Teshîlu’n- nazar ve ta’cilu’zafer” ve “Nasihatu’l-mülûk” adlı eserlerinde genişçe işlemiştir. Bu çalışmamızda Mâverdî’nin ahlak anlayışını, çeşitli açılardan incelemeyi hedeflemekteyiz. Ahlakın insanın doğasına yerleşik olan boyutlarını ve bunun bir yansıması olan karakter ahlakını, insanın eğitimle elde ettiği kazanılmış ahlakı ve insanın iradi fiillerini ortaya çıkaran etkenleri ve bunlar arasındaki ilişki biçimini Mâverdî’nin bakış açısı üzerinde incelemeyi hedeflemekteyiz. Bu şekilde kazanılmış ahlak türünün önemi vurgulanmış olacak ve etik değerlere göre davranış oluşturma araçları gösterilecektir. Tabii olarak, çalışmanın ortaya koyduğu perspektif akademi k faaliyetlerdeki etik ihtiyacının teorik temellerine katkı sunacaktır. Anahtar Sözcükler: Mâverdî, Ahlak, Karakter ahlakı, Kazanılmış ahlak. Abstract Mâverdi, who died in Baghdad in 450/1058, is one of the important representatives of Islamic politics and ethics in classical period as well as his jurisprudence. He broadly explains his views on morality in his books " Adab ad-Deen wa ad-Dunia ", " Tashil Al-Naẓar wa Ta’jil Al-Zafar " and " Nasihat Al-Muluk ". In this study, we aim to examine the moral understanding of Mâverdî from various angles. We are aiming to examine the dimensions of morality established by human nature and the character morality which is a reflection of it, the acquired ethics achieved by human education and the factors that reveal the human pious actions and the relation between them on the viewpoint of Maverdî. In this way, the acquired ethics will be emphasized and the means of creating behavior according to ethical values will be shown. Of course, the perspective of the work will contribute to the theoretical foundations of the ethical need of academic activities. Keywords: Mâwardî, Ethic, Character ethics, Acquired ethic. Giriş Ebu’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Habib, el- Kâdî el-Mâveridî 364/974 tarihinde Basra’da doğmuş ve 450/1058 yılında Bağdatta vefat etmiş olan bir fıkıh bilginidir. Ancak Mâverdî, genel fıkhın yanı sıra devlet, siyaset ve ahlak gibi bir kısmı doğrudan fıkha dahil olan bir kısmı fıkhın alt yapısını oluşturan ilimlerle de meşgul olmuş ve bu alanlarda müstakil eserler kaleme almıştır. Bu bağlamda ahlak alanındaki görüşlerini yansıtan en önemli eseri, “el-Bağiyyetu’l-Ulyâ fî Edebi’d-Dîn ve’d-Dünyâ” adlı eserdir. 1 Ahlak konusuna genişçe yer verdiği diğer eseri, “Teshîlu’n-nazar ve ta’cîlu’z-zafer” adlı eseridir. Mâverdî eserin birinci bölümde melikin ahlâkını güzelleştirmeyi hedef alan teorik bir ahlak çalışması yapmıştır. 2 Mâverdî’nin vezirlik makamını ve devlet idaresindeki yerini ele aldığı “Kavânînu’l-vizara ve Siyâsetu’l-mulk”: adlı eserinde, vezirin ahlaki değerlerle donanmış olması bakımından * Doç. Dr. Inönü Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Hukuku Anabilim Dalı, mehmet.birsin@inonu.edu.tr. 1 Kadılık görevine atandığı 429/1038 yılından sonra yazıldığı tahmin edilen bu eser Mâverdî’nin, fakih, kadı, mütefekkir ve edebiyatçı kişiliğinin zengin birikimi ni yansıtır. Türkiye’de ve Türkiye dışındaki kütüphanelerde birçok yazma nüshası bulunan eser, ilk defa İstanbul’da basıldıktan sonra uzun yıllar Mısır’da orta öğretim kurumlarının kaynak kitabı kabul edilmiş ve bu çerçevede yirmiden fazla baskısı yapılmıştır. İlk ilmî neşri ise Mustafa es-Sekkā tarafından 1950 yılında Kahire’de yapılan eserin günümüze kadar çok sayıda baskısı yapılmıştır. Arıca Hanzâde olarak bilinen Erzincanlı Üveys Vefâ b. Muhammed b. Ahmed, eser üzerinde “Minhâcü’l-yakîn şerhu Edebi’d-dünyâ ve’d-dîn” adını verdiği bir şerh yazmış ve 1328 yılında İstanbul’da yayımlanmıştır. (Çağırıcı, 1994, s. 406-408) 2 Bu eser, uzun süre el yazması şeklinde kütüphanelerde keşfini beklemiş ve nihayet 1981 yılında yayımlanmıştır. Eser, Muhyî Hilâl es-Serhân tarafından tahkik edilerek baş tarafına Mâverdî’nin hayatı, eserleri ve içeriği üzerinde genel bir inceleme içeren bir giriş ile birlikte yayımlanmıştır. Serhân, eserin Mâverdî’ye ait oluşu ile ilgili tartışmaları da değerlendirmekte ve eserin Mâverdî’ye ait olduğu sonucuna varmaktadır. (Serhân, 1981, s. 13-39.) Eserin Türkçe çevirisi, İlke Yayıncılık tarafından “Yönetimin Esasları” adı ile 2008 yılında yayınlanmıştır.