İbn Haldun Çalışmaları Dergisi, 5 (2) 2020, 171-184 DOI: 10.36657/ihcd.2020.72 ORC-ID: M. Sağan 0000-0002-2977-7564 Hicrî İlk Beş Asırda Tasavvufun Geçirdiği Süreçler The Processes of Sufism in the First Five Centuries of Hijri Merve Sağan Marmara Üniversitesi, Türkiye saganmerve@gmail.com Geliş Tarihi: 24 Kasım 2019 Kabul Tarihi: 15 Mayıs 2020 Yayın Tarihi: 30 Temmuz 2020 Öz: Hz. Peygamber’in vefatından yaklaşık yüzyıl sonra “katı bir zühd hayatı” şeklinde belirginleşmeye başlayan tasavvuf, hicrî III. asra kadar “ilim” olarak tebarüz etmemişti. Hicrî III. asırdan itibaren sûfîlerin dinî konularla ilgili dile getirdikleri çeşitli görüşleri, başta fakîhler ve muhaddisler olmak üzere pek çok grubun tepkisine sebep olmuştur. Bunun neticesinde daha önceden tasavvufun ilmî değerini veya din ilimleri içerisindeki yerini tespit etmeye yönelmemiş sûfîler, tasavvufu, fıkıh-kelâm ve hadis geleneğine karşı bir “ilim” olarak savunmak durumunda kalmışlardır. Bunun sonucu olarak da sûfîler hicrî IV. asrın sonlarından itibaren Kur’ân ve hadis temelli bir çizgide eser telif etmeye ve düşüncelerini bu eserler vasıtası ile dile getirip savunmaya başlamışlardır. Bu bildiride bu süreç, yazarın hazırlamış olduğu yüksek lisans tezindeki değerlendirmeler üzerinden ortaya konulmaya çalışılacaktır. Anahtar Kelimeler: Zühd, İlk Dönem Tasavvuf, Teşekkül Dönemi, Din İlimleri, Sûfi Abstract: Nearly a century after the death of Prophet Muhammad, Sufism began to become evident in the form of a hayatı strict life of asceticism, century, as "science" had not tebarüz. Hijri III. The various views expressed by the Sufis on religious issues since the 19th century have caused the reaction of many groups, especially the jurists and muhaddis. As a result, the Sufis who had not previously attempted to determine the scientific value of Sufism or their place in religious sciences had to defend Sufism as a ”science karşı against the tradition of fiqh-kalam and hadith. As a result of this, the Sufis were sent to Hijri IV. As of the end of the century, they began to write and defend their ideas through a line based on the Qur'an and hadith. In this paper, this process will be put forward through the evaluations in the master thesis prepared by the author. Keywords: Zuhd, Sufism in the First Period, Formation Period, Religious Sciences, Sufi 1. Giriş İslâm’ın fetihler sonucunda Hicaz’dan Doğu Akdeniz’e doğru yayıldığı süreçte, yeni toplumsal hayat ve yeni şehir değerleri ile yeni kültürlerle karşılaşılması sonucu, her anlamda kültürlerarası etkileşim zorunlu olarak ortaya çıkmıştı. Hicaz sonrası İslâm, İD