JOURNAL OF SOCIAL AND HUMANITIES SCIENCES RESEARCH Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi ISSN:2459-1149 Article Type Research Article Received / Makale Geliş 19.11.2019 Published / Yayınlanma 30.01.2020 http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.1741 Citation: Payaslı Oğuz, G. & Kakdaş Ateş, D. (2020). Diyarbakır Çermik'te bulunan sinagog yapısının mimari belgelenmesi ve koruma problemleri. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 7(49), 115-125. Dr. Öğrt. Üyesi Gülin PAYASLI OĞUZ Dicle Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Diyarbakır / TÜRKİYE 0000-0002-6339-2289 Arş. Gör. Dilan KAKDAŞ ATEŞ Dicle Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Diyarbakır / TÜRKİYE 0000-0002-5984-3462 DİYARBAKIR ÇERMİK'TE BULUNAN SİNAGOG YAPISININ MİMARİ BELGELENMESİ VE KORUMA PROBLEMLERİ ÖZET Çermik kenti, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde bulunan Diyarbakır ilinin 16 ilçesinden biridir. Diyarbakır’ın Çermik ilçesinde yapılan araştırmalarda tarihi bir sinagog yapısının bulunduğu tespit edilmiştir. İsmi bilinmeyen 600 yıllık bir geçmişi olan Sinagog yapısı hakkında az sayıda çalışmada yalnızca varlığından söz edilirken, yapının mimarisi ile ilgili bir kaynak bulunamaması bu makalenin çalışılmasına sebep olmuştur. Bu çalışmanın amacı, günümüz durumundaki kroki rölöveleri çizilen Sinagog yapısının bir kültür varlığı olarak mimari belgelenmesini sağlamak ve korunması için dikkat çekmek yani adı bilinmeyen sinagog yapısı hakkında farkındalık yaratmaktır. Sonuç olarak; mimari belgelenmesi yapılan sinagogun günümüzdeki durumu aktarılarak yapının koruma problemlerinden bahsedilerek tarihi yapının koruma çalışmaları için önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Çermik, Sinagog, Mimari Belgeleme, Koruma ARCHITECTURAL DOCUMENTATION AND CONSERVATION PROBLEMS OF SYNAGOGUE STRUCTURE IN DIYARBAKIR CERMIK, TURKEY ABSTRACT Researches conducted in Çermik revealed that there is a historical synagogue structure. The existence of a 600 -year-old synagogue with an unknown name is mentioned only in very few studies. The aim of this study is to provide architectural documentation of the synagogue structure as a cultural asset and draw attention for its preservation, in other words, to raise awareness about the synagogue structure of an unknown name. As a result; the current situation of the synagogue where the architectural documentation is documented and the conservation problems of the building were mentioned and suggestions were made for the conservation works of the historic building. Keywords: Diyarbakır, Çermik, Synagogue, Architectural Documentation, Protection 1. GİRİŞ Eski adı “Aberne” olan ve sonraki dönemde “Cermug” denen Çermik’in adı zaman içerisinde “Çermük”e dönüşmüştür ve son olarak “Çermik” şeklini almıştır (Cömertler, 2004:3). Tarih boyunca Çermik’te; Hurri-mitanni, Asurlular, Urartular, İskitler, Persler, Selevkoslar, Partlar, Ermeniler, Romalılar, Bizanslılar, Araplar, Emeviler, Abbasiler, Hamdaniler, Selçuklular, Eyyubiler, Artuklular ve Osmanlılar gibi birçok egemenlik hüküm sürmüştür. Çeşitli uygarlıkların bıraktıkları mimari eserler Çermik’te karşımıza çıkmaktadır. Farklı dini grupların da bir arada yaşadığı bölge de çok sayıda Ermeni, Yahudi mezhebinden insanlar hep birlikte yaşamıştır (Üzülmez, 2002:9). Tarih boyunca pek çok medeniyetin hüküm sürdüğü Diyarbakır'da Ermeni, Süryani, Yahudi ve Müslüman gibi farklı dine mensup topluluklar bir arada yaşamıştır. Bu sosyo kültürel çeşitlilik mimariye de yansımıştır. Diyarbakır’ın kuzeybatısında yer alan Çermik ilçesinde de bu kültürel çeşitliliği görmek mümkündür. Günümüzde kentin tarihi yapı stoğuna bakıldığında kilise, sinagog ve cami gibi farklı toplulukların ibadet mekanlarının varlığı bu kültürel çeşitliliğin canlı belgesidir.