- 87 - TARİXİ YERLƏR VƏ ABİDƏLƏR AMASYA’DA KUBALILAR, KUBA MEDRESESİ VE AZERBAYCAN GÖÇMENLERİNİN AMASYA’DA EDEBİYATA ETKİLERİ Kubalians in Amasya; Madrasah of Kuba; The Impact of Azerbaijan Migrants on Literature in Amasya Doç.Dr. Metin HAKVERDİOĞLU Türkiye Cümhuriyeti Amasya Üniversitesi ÖZET Amasya, Anadolu’nun merkezinde binlerce yıl kültür hayatına yön vermiş- tir. Özellikle korunaklı coğrafyası ile pekçok milletin ilgisini çekmiştir. Amasya Hitit, Frig, Kimmer, İskitler, Lidya, Pers, Pontus, Roma, Bizans, Danişmentler, Selçuklular, İlhanlılar, Osmanlılar ve nihayet Türkiye Cumhuriyetinin kültür ve sanatının gözler önüne serildiği bir merkezdir. Şehzade yetiştirmek ve zor günlerde sığınmak için ideal yerlerden olan bu şehir kalesi, kulesi, konağı, kubbesi, köprüsü ve nehri ile hayat ve sanat fışkıran bir vadi olmuştur. Osmanlılar Döneminde bu şehirin en önemli isimlerinden biri, Pir İlyas Hal- vetî yetişmiş ve bu isim adeta Azerbaycan ile ilk köprülerden birini kurmuştur. 1400’lü yılların başında vefat eden bu mutasavvıf şahsiyet Amasya’nın manevi kurtarıcısı kabul edilir. Kendisi bir vesile ile Azerbaycan’ın o zamanki başkenti Şamahı’ya gönderilmiş ve Sadreddin Hıyavî’den, Halvetî tarikatini öğrenmiş- tir. Amasya’ya döndüğünde Anadolu’daki ilk Halvetî tekkesini kuran ve “Sil- siletü’z-zehep” olarak adlandırılan “altın silsile”nin ilk halkasını oluşturan kişi olmuştur. Onun açtığı yoldan Amasya’ya dünyanın pek çok yerinden ve özel- likle Azerbaycan’dan insanlar akın akın gelmiştir. İşte bunlardan birisi de çalışmamızın asıl konusu olan Kuba Evliyasıdır. Kuba Evliyası olarak adlandırılan Hüsâmeddin Hüseyin el-Halvetî muhteme- len daha çocukluk döneminde babası ile Kuba’dan Amasya’ya gelmiştir. Baba- sı Cemâleddin Hüseyin bin Mehmed el-Fergânî el-Kubâvî, Pir İlyas’ın izini ta- kip ederek Amasya’ya gelmiş ve burada bir mahalle oluşturmuş, Kubalı Şeyh olarak anılmıştır. Hüsâmeddin Hüseyin el-Halvetî büyüdüğünde Pir İlyas’ın torunu ile evlenmiş ve ona akraba olmuştur. Bildirimizde, Azerbaycan’daki Kuba’dan kalkıp Amasya’ya gelen ve bura- da önce tekke kuran, sonra bir mahalle oluşturan ve sonra bir medrese ile