Nefsini İcâre Etmek: 16. Yüzyılın İkinci Yarısında İşçi ve İşveren Arasında Hizmet Sözleşmeleri Nilüfer Alkan Günay * Giriş Modern hukukta, işçi ve işveren arasındaki ilişkiyi iş ve borçlar hukuku birlikte düzenlemektedir. Ancak İslam hukukunda bu konu tamamen icâre bahsi içinde ele alınmıştır. İslam hukukunda icâre, mal ve emeğin ücret karşılığında süreli olarak kiralanmasını konu alan sözleşme türlerinin hepsini kapsamaktadır. Dolayısıyla modern hukuktaki hizmet/iş akdinin, İslam hukukundaki karşılığı “icâre-i âdemî”dir. Kelime olarak insan kiralama anlamına gelen bu terim, kavram olarak kişinin emeğinin, çalışmasının yani üreteceği menfa- atin bir ücret karşılığı kiralanması anlamına gelmektedir 1 . 1573-1575 tarihlerine ait kayıtları bir araya getiren A 100 ve A 103 numaralı Bursa kadı sicili defterleri tarandığında da şehirdeki ekonomik hayata dair her türlü alacak-verecek davaları, mülk satış belgeleri, kefillik, iş ortaklığı belgelerinin yanında nefsini icâre ka- yıtlarına rastlanmıştır. Yukarıda ifade edilen “icâre-i âdemî”nin 16. yüzyıl Bursa Kadı Sicillerindeki karşılığı, bu nefsini icâre kayıtları- dır 2 . Bu kayıtların cevaplayabileceği ya da akla getirdiği sorular şun- lardır: Her türlü işçi ve işvereni arasında bu türden bir sözleşme mi yapılmaktaydı? Günümüzdeki sürekli işçi ile yevmiyeli olarak bir- * Doç.Dr. Nilüfer A. GÜNAY, Bursa Uludağ Üniversitesi, Fen Edebiyat Fa- kültesi, Tarih Bölümü Öğr. Üyesi. 1 Turhan Esener, İş Hukuku, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yay., An- kara 1978; Ali Bardakoğlu, “İcâre”, Türkiye Diyanet İşleri Vakfı İslam An- siklopedisi (TDVİA), c. 21, s. 379. 2 Fethi Gedikli, “Galata Şer’iyye Sicillerinde Hizmet Sözleşmesine Dair Bel- geler”, Çerçeve Dergisi, sa.10, 1994, s. 40-41.