Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego nowej serii t. XIII (XXIV) ISSN 1230–803X Magdalena Górska Warszawa Symbolika heraldyczna a teoria impresy: przyklad Orbis Polonus Szymona Okolskiego W dziele Szymona Okolskiego 1 Orbis Polonus (t. 1–3, 1641–1645) wzmiankowane są liczne „symbola” 2 , dodane do poszczególnych polskich herbów jako allusiones ad stemmata. Pośród źródeł przykładów wskazane zostały m.in. książki emblematyczne i zbiory utworów określanych terminem impresa. Definicja gatunku, podana po raz pierwszy przez Paola Giovia (Ragionamen- to... sopra i motti, e disegni d’arme, e d’amore, che communemente chiamano imprese, 1556), legła u podstaw reguł gatunków symbolicznych 3 . Dominikanin Okolski przywołał nazwiska Gabriela Simeoniego (Le imprese heroiche et morali..., 1559; Le sententiose imprese..., 1560) 4 , Battisty Pit- 1 Por.: W. Dworzaczek, R. Świętochowski, Okolski Szymon, w: Polski słownik biograficzny, t. 23, Wrocław 1978, s. 679–670; E. Ozorowski, Okolski Szymon, w: Słownik polskich teologów katolickich, red. ks. H.E. Wyczawski, War- szawa 1982, s. 241–243. 2 Zwrócili na nie m.in. uwagę: M. Kazańczuk, Staropolskie herbarze. Herby — historia — religia, „Pamiętnik Lite- racki” 93, 2002, z. 3, s. 42; B. Milewska–Waźbińska, Orbis Polonus Szymona Okolskiego jako świadectwo kultury literackiej XVII wieku, w: Staropolskie kompendia wiedzy, red. I.M. Dacka–Górzyńska, J. Partyka, Warszawa 2009, s. 159, 163. 3 Podstawowe opracowania dotyczące impresy: R. Klein, La forme et l’intelligible. Écrits sur la Renaissance et l’art mo- derne. Articles et essais réunis et présenté par A. Chastel, Paris 1970, s. 125–150 (La théorie de l’expression figurée dans les traités italiens sur les imprese, 1555–1612); A. Stegmann, Les Théories de l’emblème et de la devise en France et en Italie (1520–1620), w: L’Emblème à la Renaissance, actes de la journée d’études du 10 Mai 1980, éd. Y. Giraud, Paris 1982, s. 61–77; J.J. G. Arranz, F.J. Pizarro Gómez, Teoría y práctica de la imagen de las „Imprese” en los siglos XVI y XVII, w: Emblemata aurea. La emblemática en el art y la literatura del Siglo de Oro, ed. R. Zafra y J.J. Azanza, Navarra 2000, s. 189–207; D. Caldwell, Studies in Sixteenth–Century Italian Imprese, „Emblematica” vol. 11, 2001, s. 1–257; idem, The Sixteenth–Century Italian Impresa in Theory and Practice, New York 2004; G. Arbizzoni, „Un nodo di pa- role e di cose”. Storia e fortuna delle imprese, Roma 2002; P.M. Daly, The European Impresa: From Fifteenth–Century Aristocratic Device to Twenty–First–Century–Logo, „Emblematica” vol. 13, 2003, s. 303–332; The Italian Emblem. A Collection of Essays, ed. by D. Mansueto in collaboration with E.L. Calogero, Glasgow 2007 (Glasgow Emblem Studies, vol. 12); G. Arbizzoni, „Jovius pater artis”: il Dialogo delle imprese militari et amorose e l’invenzione di un genere nuovo, w: Sperimentalismo e dimensione europea della cultura di Paolo Giovio (Como, 20 Dicembre 2002), a cura di S. Maffei, F. Minonzio, C. Sodini, Como 2007, s. 107–126; L. De Girolami Cheney, The Impresa in the Italian Renaissance, w: Companion to Emblem Studies, ed. by P.M. Daly, New York 2008, s. 251–266. 4 Sz. Okolski, Orbis Polonus splendoribus caeli... condecoratus. In quo antiqua Sarmatarum gentilitia pervetustae nobi- litatis Polonae insignia, vetera et nova indigenatus meritorum praemia et arma, specificantur et relucent, t. 1, Cracoviae, F. Cezary, 1641, s. 217 („Gabryel Symeon[i] in Hierog[liphica]”), 317. Digitalizacja i udostępnienie w internecjie finansowane w ramach umowy 518/P-DUN/2016 ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczonych na działalność upowszechniającą naukę