PRZEGLĄD HISTORYCZNY, TOM CX, 2019, ZESZ. 4, ISSN 0033–2186 EMIL KALINOWSKI Biblioteka Narodowa w Warszawie ORCID: 0000-0003-4726-6458 Borowo, Borki i Boruty. Szlachta i lasy na Podlasiu w XVI–XVII w. Nie było nas, był las, nie będzie nas, będzie las. przysłowie polskie 1 Słowa klucze: Podlasie, puszcze, lasy, drobna szlachta, spory graniczne, kłusownictwo Keywords: Podlachia, woods, forests, petty nobility, border disputes, poaching Północno-wschodnia część Polski, nazywana jej „zielonymi płucami”, nie tylko współcześnie kojarzy się z obszarami lesistymi, na czele z najbardziej znaną Pusz- czą Białowieską. Na przestrzeni wieków funkcjonowały dwie alternatywne wersje etymologii nazwy Podlasie, która pod koniec XV w. przyjęła się dla ziem Wiel- kiego Księstwa Litewskiego graniczących z Mazowszem i Lubelszczyzną. Obecnie w historiografii przeważa pogląd, że „w dialekcie ruskim «Podlasie» miałoby ozna- czać obszar graniczący z Polską” lub „pod władzą Polaków” (tam, gdzie obowiązy- wało prawo polskie). Jednakże Marcin Kromer, błędnie utożsamiając je z Polesiem, skłaniał się ku temu, że „obie jego części nazwę swoją zawdzięczają raczej lasom” 2 . Toteż ludność powołanego w 1513 r. województwa podlaskiego nazywano często z łacińska Subsilvani 3 . O ile było to pierwsze skojarzenie mieszkańców innych dziel- nic państwa z tą krainą, na drugim miejscu przywoływano tutejszą ubogą, mocno roz- rodzoną szlachtę. Tę zaś utożsamiano z Mazurami, od których w znacznej mierze się wywodziła, przypisując jej wszystkie stereotypy związane z tymiż „krewniakami”. Podlasiacy byli powszechnie uważani za biednych, ciemnych, zacofanych z jednej strony, a z drugiej za rezolutnych, przebojowych, wszędobylskich i walecznych. Bogatsi sąsiedzi, posiadacze większych majątków, śmiali się, że „szlachcic podlaski ma piaski, laski i karaski”. I choć „bór — leszczyna, wróbel — zwierzyna”, każda 1 Nowa księga 1970, s. 275. 2 KROMER 1984, s. 21; cf. MAROSZEK 2010, s. 327. 3 Dosł. z łac. „Podleśni”; oddawało polskie „Podlasiacy”; vide BRÜCKNER 1993, s. 290, s.v. LACH; także BARGIEŁ 1982, s. 297.