125 SOSYAL HAKLARIN MANİPÜLASYONU: SOSYAL HAKLAR KAPİTALİZMİN HİZMETİNDE (Mİ?) Umut Omay İstanbul Üniversitesi ÖZET Özünü “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi”nin oluşturduğu sosyal haklar, diğer bir çok kavram gibi kapitalizmin bir manipülasyon aracı haline gelmiştir. Sosyal haklar, günümüz uygulamalarında, kapitalizmin çıkarlarına hizmet edecek bir biçimde dönüşüm geçirmektedir. Sosyal haklarının varlık nedeni, yaşamlarını sürdürebilmek için emeğini satmaktan başka çaresi olmayan sosyal grupların, belirli bir düzeyde yaşamlarının güvence altına alınması ve temel hak ve özgürlüklerini tamamlayıcı olma esasına dayanmaktadır. Oysa uygulamada, kapitalizmin ilgisinin üretimden tüketime kayması ile birlikte, sosyal hakların da yeni tüketim nesneleri haline dönüştürüldüğü ve sosyal hakların gerçek anlamlarını ve özelliklerini yitirdikleri görülmektedir. Bu tebliğde, sosyal haklar arasında yer alan eğitim, sağlık, dinlenme ve sosyal güvenlik hakları örneklerinden hareketle sosyal hakların günümüzdeki durumu ve kapitalizmin yeni pazarlanabilir nesneleri haline getirilişleri sorgulanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Haklar, Sosyal Hakların Manipülasyonu, Kapitalizm, Eğitim Hakkı, Dinlenme Hakkı, Sağlık Hakkı, Sosyal Güvenlik Hakkı. ABSTRACT Social rights which depend on “The Universal Declaration of Human Rights” have become a manipulation tool like many others used by capitalism, and these social rights are currently being transformed in order to serve those who benefit from capitalism. The existence of social rights depends on protecting those social groups which have no other choice but to sell their labour to survive, and integrating their basic rights and freedoms. The focus of capitalism, however, has shifted from production to consumption, and as a result of this development social rights have been transformed into the form of marketable goods, while social rights have become void and lost their real meaning. The purpose of this paper is to question the current situation of social rights, and their transformation into new marketable goods of capitalism by focusing on education, rest, health and social security rights. Keywords: Social Rights, The Manipulation of Social Rights, Capitalism, Education Right, Right to Rest, Health Right, Social Security Right. GİRİŞ Sosyal açıdan korunmaya muhtaç kişilerle ilgili uygulamaların tarihsel araştırmalar ışığında uzun bir geçmişe dayanan bir olgu olduğu görülmektedir. Sosyal hakların günümüzde giderek artan bir düzeyde ilgi konusu olmasının nedeni, kapitalizmin ve sanayi devriminin ortaya çıkardığı, üretim araçlarından yoksun ve emeğini sunmaktan başka çaresi olmayan insanların varlığıdır. Bu çalışmanın amacı, sosyal hak anlayışının kapitalizmin yeni pazarlanabilir nesnelerinden biri olup olmadığını tartışmak ve yaşanan süreci teorik bir çerçevede analiz etmektir. Analiz yapılırken, bütün sosyal haklar dikkate alınmamıştır. Konunun bir tebliğin içine sığdırılamayacak kadar geniş olması nedeniyle sosyal hakların manipülasyonu ile ilgili analiz dinlenme, eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik konularıyla sınırlı tutulmuştur. SOSYAL HAKLAR Hak kavramı tartışmalı bir konudur. Aydın, hak için “hukuk düzeninin kişilere tanıdığı yetkidir” (Aydın, 2003: 12) tanımlamasını yaparken, Arsal hak için “hukuk düzenince tanınmış, sınırı, konusu, kullanılma şekli ve koşulları gösterilmiş, yararlanılması toplumca sağlanmış özgürlüktür” (Aydın, 2003: 12) demektedir. Dolayısıyla hak kavramının kişinin özgür iradesinden kaynaklanan, kendi çabasıyla elde edilmiş