369 Mente et rutro. Studia archeologica Johanni Machnik viro doctissimo octogesimo vitae anno ab amicis, collegis et discipulis oblata. Rzeszów 2010 I. Wstęp Kurhany są znane w dużej części zasięgu trzci- nieckiego kręgu kulturowego (Florek, taras 2003; Makarowicz 2010). Ostatnio odkryto je również w strefe tzw. grupy mazowiecko-podlaskiej, z te- renu której obiekty takie nie były dotychczas zna- ne (polesie, stan. 1, pow. Łowicz – Górski, Maka- rowicz, Wawrusiewicz w druku; Koryciny, stan. 5, pow. siemiatycze; pawlata 2009). Ich rola i funk- cja były bardzo skomplikowane i nie ograniczały się jedynie do miejsca pochówku. W ostatnich la- tach opublikowano kilka prac, w których dokonano prób przedstawienia bardziej złożonej interpreta- cji obiektów kurhanowych (Górski 1996; Makaro- wicz 1998, 261; 2003; Florek, taras 2003, 70 i n.; Górski, Makarowicz, taras 2004, 202). W pierw- szej z cytowanych prac podkreślono ich znaczenie jako elementu waloryzacji zasiedlanej przestrzeni, a wspólne dzieło budowy dużego kopca miało rów- nież zadanie integrujące populację budującą dany obiekt. Kopce wyznaczały prawdopodobnie teryto- rium „jurysdykcji” określonej grupy i manifestowa- ły jej prawo do opanowanego obszaru. W myśl tej koncepcji, kopce odgrywały rolę identyfkatora toż- samości grupowej w skali mikroregionalnej (Górski 1996, 208). powyższe wnioski poczyniono przede wszystkim w oparciu o analizę sytuacji w strefie lessów zachodniomałopolskich. stały się one, wraz z analizą innych aspektów kultury, podstawą sfor- mułowania bardziej ogólnego stwierdzenia, że bu- dowa kurhanów jest trwałym zwyczajem regulują- cym życie zorganizowanych krewniaczo struktur społecznych w trzcinieckim kręgu kulturowym (Ma- karowicz 2003). Ogólnie rzecz biorąc, obecnie podkreśla się zróż- nicowane znaczenie kurhanów – funeralne, symbo- liczne i utylitarne. podejmuje się wiarygodne próby poszukiwania ich wspólnej genezy w całym ugru- powaniu, wskazując przede wszystkim na główny nurt inspiracji kurhanami kultury ceramiki sznu- rowej (Makarowicz 2010). Można sądzić, że funk- cje kopców były zróżnicowane w różnych częściach zasięgu trzcinieckiego kręgu kulturowego. Na nie- których terytoriach zwyczaj chowania zmarłych pod nasypem ziemnym był powszechny. Świadczą o tym rozległe cmentarzyska z licznymi kurhanami (np. Łubna, Guciów, Komarów). W innych rejonach spo- tyka się pojedyncze kopce (np. Dacharzów, Żerni- ki Górne). Oprócz grobów (pojedynczych, zbioro- wych lub cząstkowych; szkieletowych i ciałopalnych; czasem brak grobu pod kurhanem) zawierają one szereg rozmaitych elementów, tworzących swoisty, podkurhanowy „krajobraz”. Jest on efektem rozma- itych zabiegów związanych z przygotowaniem miej- sca pod kopiec i czynności wykonywanych przed i w trakcie jego budowy. Chyba najbardziej skom- plikowane są obiekty zachodniomałopolskie. Zagadnienia związane z trzcinieckim rytuałem pogrzebowym (w tym podkurhanowym) zostały ostatnio szeroko i wnikliwie przedstawione dla ca- łego trzcinieckiego kręgu kulturowego (Makarowicz 2010). Dlatego też, zadaniem niniejszej pracy jest jedynie zwrócenie uwagi na kilka interesujących cech, które do tej pory nie były szerzej omawiane, a są związane z obiektami kurhanowymi. to depo- zyty ceramiczne, depozyty specyfcznych szczątków zwierzęcych i obiekty zagłębione w ziemię. Zwróco- no też uwagę na inne, pojedyncze obserwacje o zróż- nicowanym charakterze (m.in. stosowanie kamie- ni żarnowych). Wszystkie te elementy urozmaicają i tak już skomplikowany „kulturowy krajobraz pod- kurhanowy”. II. pODKurhaNOWe DepOZyty CeraMICZNe analizując różne znaleziska związane z obiektami kurhanowymi, dopiero niedawno zwrócono uwagę na pewną powtarzalność w umieszczaniu w prze- strzeni kurhanu depozytów ceramicznych (Górski 2007, 23–30). Co ciekawe, stwierdzono je na ra- zie tylko w kurhanach badanych w rejonie Krako- wa. podkurhanowe depozyty ceramiczne zawierają zwykle 2 naczynia (lub ich bardzo duże fragmenty). pięć takich zespołów wyróżniono w nasypie kurha- nu w Bejscach, w obu kopcach w Miernowie oraz Jacek Górski Niektóre elementy symboliczne w kurhanach kultury trzcinieckiej