K W A R T A L N I K P R A W A P U B L I C Z N E G O ROK VI • NR 1/2006 • UKSW - WARSZAWA • TNOiK - TORUŃ • ISSN 1642-9591 Aleksander Stępkowski* MIĘDZY SPAWIEDLIWOŚCIĄ A TREŚCIĄ PRAWA STANOWIONEGO Kształtowanie się zasady proporcjonalności w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego 1. Uwagi wstępne Kategoria sprawiedliwości, mająca tak kluczowe znaczenie dla ycia społecznego, wydaje się od jakichś dwustu lat wprawia ć w zakłopotanie zdecydowaną większość prawników - tych, którym bliski jest pozytywistycz ny paradygmat w podejściu do prawa. Rezerwa ta wynika m.in. stąd, e spra wiedliwości nie da się opisać przy pomocy ogólnych i abstrakcyjnych norm, a to powoduje, e prawnicy nie s ą do końca pewni, czym ona właściwie jest. Z drugiej zaś strony pojęcie to kojarzy się im a nazbyt wyraźnie z hasłami politycznymi, które d ą ą do radykalnych zmian, a tych prawnicy nie lubią. Uprzedzenia te nie mogą jednak zmienić faktu, e ycie społeczne mo e się rozwijać wyłącznie wówczas, gdy mo na do niego odnosić kategorię spra wiedliwości. I nie chodzi tu tylko o sprawiedliwość sprowadzan ą do legali zmu, lecz dopiero o sytuację, w której znajduje ona jaki ś materialny wyraz w realiach ycia społecznego. Tu natomiast potrzebne s ą niekiedy nie genial ne normy materialnoprawne, lecz mechanizmy pozwalające na eliminowanie * Dr Aleksander Stępkowski - Adiunkt w Instytucie Nauk o Państwie i Prawie, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski