PRZEGLĄD HISTORYCZNY, TOM CX, 2019, ZESZ. 3, ISSN 0033–2186 PIOTR OKNIŃSKI Polska Akademia Nauk Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla ORCID: 0000-0002-3116-2120 Elita władzy miasta Sandomierza do schyłku XIV w. Słowa klucze: handel dalekosiężny, lokacja miejska, wspólnota samorządowa, patrycjat, socjotopografia, wójtostwo dziedziczne Keywords: long-distance trade, urban location, municipal community, patriciate, sociotopo- graphy, hereditary vogtship W niniejszym studium zamierzam ukazać mechanizmy funkcjonowania elit poli- tycznych Sandomierza w XIII–XIV w. Pisząc o miejskiej elicie władzy, będę mieć na myśli środowisko społeczne, które przez dłuższy czas uczestniczyło w sprawo- waniu rządów w mieście. Utworzenie lub przyjęcie bardziej precyzyjnej definicji elity 1 okazuje się w tym przypadku niemożliwe z powodu zbyt małej ilości źródeł oświetlających dzieje tego miasta w omawianym okresie. Zachowało się bardzo niewiele dokumentów dotyczących średniowiecznego Sandomierza. Największym utrudnieniem w badaniach nad historią jego mieszkańców jest jednak całkowity brak ksiąg wpisów sprzed XVI w. Mimo tych ograniczeń dawni obywatele sandomierscy stali się obiektem naukowych zainteresowań już w początkach XX w. dzięki Janowi Ptaśnikowi. Uczony ten ukazał szczegółowo losy sandomierskich wójtów dziedzicz- nych w XIII i XIV w. w ramach rozprawy poświęconej dziejom patrycjatu Krakowa 2 . W podobnym czasie o wójtach Sandomierza pisał również Edmund Długopolski w studium monograficznym buntu wójta Alberta 3 . Wiele wartościowych ustaleń doty- czących mieszkańców Sandomierza w późniejszym średniowieczu i u progu czasów nowożytnych poczynił następnie Feliks Kiryk w monografii urbanizacji wojewódz- twa sandomierskiego w XIII–XVI w. 4 Wójtowie sandomierscy występują również w pracach Andrzeja Marca dotyczących historii politycznej Małopolski XIII–XIV w. 5 Według orientacyjnych szacunków w połowie XIV stulecia Sandomierz zamieszkiwało nie więcej niż 3 tys. osób. Jego populacja byłaby więc trzy–cztery 1 Vide np. NOGA 2003, s. 5 n. 2 PTAŚNIK 1913, s. 33–38. 3 DŁUGOPOLSKI 1905, s. 160–162. 4 KIRYK 1994, s. 120–127. 5 Zwłaszcza MARZEC 2012, s. 85–86.