JAROSŁAW DERLICKI Instytut Archeologii i Etnologii PAN WŚRÓD „KONIUNKTURALNYCH POLAKÓW”? POLSKOŚĆ I ORGANIZACJE POLONIJNE W MOŁDAWII Choć od rozpadu Związku Radzieckiego upłynęło już blisko 30 lat, państwa które powstały na jego gruzach oraz zamieszkujące je społeczności wciąż są przedmiotem zainteresowań badaczy w Polsce i na świecie. W bibliotekach coraz więcej jest dostęp- nych opracowań na temat przemian społecznych zachodzących na tym obszarze. Istotnym zagadnieniem rzeczywistości po-radzieckiej była i nadal pozostaje sytuacja polskiej mniejszości. Ze względu na specyfikę historyczną polscy badacze szcze- gólnie chętnie podejmują badania wśród Polaków zamieszkujących Litwę, Białoruś, Ukrainę, a także Kazachstan. Jednym z krajów leżących stosunkowo blisko, w którym mieszkają osoby polskiego pochodzenia, jest Republika Mołdowy. Ten niewielki kraj wciśnięty między Rumunię i Ukrainę oraz jego społeczeństwo rzadko bywają jednak przedmiotem naukowych dociekań, choć w ostatnich latach ta sytuacja wydaje się stopniowo ulegać zmianie. Na wstępie wypada wyjaśnić czym jest Republika Mołdowy, którą popularnie określa się mianem Mołdawii. Otóż, jest to kraj, który powstał po upadku ZSRR na obszarze Mołdawskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Istnieją oczywiście historyczne związki dzisiejszej Mołdawii z powstałym w średniowieczu Księstwem Mołdawskim, jednak nie są to jednostki tożsame terytorialnie. Dzisiejsza Republika Mołdowy obej- muje zaledwie część historycznej Mołdawii, krainę zwaną Besarabią, którą okrojono po wojnie z części Budziaku, dołączając do niej pas ziemi po lewej stronie Dniestru (obecne Naddniestrze). Skomplikowane dzieje tego regionu, a także ruchy narodowoś- ciowe początku lat 1990., doprowadziły do konfiktu zbrojnego w 1992 r. i faktycznego odłączenia się Naddniestrza od Republiki Mołdowy. W artykule tym będę posługiwał się określeniem Mołdawia w odniesieniu do dzisiejszego państwa mołdawskiego. W Mołdawii, podobnie jak w całym ZSRR, mieszkają osoby polskiego pochodze- nia. Jednak Polacy między Prutem i Dniestrem nie znaleźli się w wyniku powojennych zmian granic, tylko przede wszystkim w ramach polityki carskiej w guberni besa- rabskiej w XIX i XX w. W związku z tym, nie zamieszkują oni tzw. Kresów, w prze- ciwieństwie do naszych rodaków z Litwy, Białorusi czy Ukrainy. Od lat 1990., także w Mołdawii można obserwować proces tzw. ‘odradzania’ polskości i struktury Kościoła katolickiego. W kraju działa kilkanaście organizacji polonijnych, których zadaniem jest integracja środowiska, a także transmisja polskiej kultury, języka i zwyczajów.