Wojciech Jerzy Górczyk Muzeum Romantyzmu w Opinogórze ORCID 0000-0001-5068-2589 Zakonnice w średniowieczu. Ciche, pokorne i głupie czy elita intelektualna Europy? Wstęp W historii Kościoła średniowiecze to okres niejednolity, w którym wystę- pują zarówno zmiany w mentalności ludzi, jak i liczne kryzysy Kościoła jako instytucji. Zmieniają się wówczas także rola i pozycja kobiet w Kościele, chociaż wydaje się, że nastawienie męskiej hierarchii kościelnej do kobiet cechuje stałość poglądów, którą ilustruje choćby podejście św. Filipa z Novare (zm. 1270). W swoim traktacie podkreślał on, że „kobiety nie powinny posiadać umiejętności czytania i pisania, ponieważ mogłoby to przyczynić się do zdrady męża przez wysyłanie liścików do wybranka” 1 . Pomimo funk- cjonowania takiego poglądu można zauważyć, że do początków XIII wieku kobiety – zarówno świeckie, jak i zakonnice – były bardziej oczytane niż ich mężowie czy księża 2 . W omawianym okresie pozycja kobiet w Europie Zachodniej, przez którą rozumiemy tereny położone na zachód od Renu, wyglądała inaczej niż w Europie Środkowo-Wschodniej, a więc na wschód od Renu, gdzie z kolei widoczne są różnice między terenami położonymi pomiędzy Renem a Odrą i terenami leżącymi na wschód od Odry. 1 Por. J. Wiśniewski, Święta czy grzeszna? – kobieta średniowiecza, „Studia Redemp- torystowskie” 2017, nr 15, s. 412. 2 A. Radzimiński, Kobieta w średniowiecznej Europie, Toruń 2012, s. 196–199.