27 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Małgorzata Cichońska, Monika Borek, Wioletta Krawczyk Wybrane czynniki ryzyka, choroby i zespoły objawowe prowadzące do występowania udarów mózgu Selected risk factors, diseases and syndromes leading to the occurrence of stroke Wstęp Udar mózgu jest obok migreny, padaczki i afazji jednym z nielicznych zespołów objawowych i jednostek nozologicznych w neurologii, opisywanych już w czasach starożytnych. Jak każde złożone zjawisko jest fenomenem niełatwym do zdefiniowania [1]. Można go opisywać i definiować w różny sposób. Jest to zespół objawów klinicznych charakteryzujący się nagłym pojawieniem się ogniskowych lub globalnych zaburzeń czynności mózgowia, które jeżeli nie doprowadzają wcześniej do zgonu, utrzymują się dłużej niż 24 godziny i nie mają innej przyczyny niż naczyniowa [1-3]. Udar mózgu jest określony także, jako zespół objawów wynikających z czasowego lub stałego upośledzenia funkcji ośrodkowego układu nerwowego przez proces niedokrwienny lub krwotoczny, w którym doszło do pierwotnego uszkodzenia jednego lub wielu naczyń mózgu przez proces patologiczny [4]. Udar to zespół neurologicznych objawów ubytkowych, powstały w wyniku przerwania krążenia mózgowego [5,6]. Jest też definiowany, jako nagłe wystąpienie mniej lub bardziej nasilonych objawów ogniskowego uszkodzenia mózgu w wyniku zaburzeń krążenia mózgowego [7]. Aktualnie udar jest pojęciem zbiorczym, rodzajem skrótu pojęciowego, który obejmuje wielorakie, zróżnicowane klinicznie i patogenetycznie stany. To schorzenie, które stanowi aktualnie poważny problem zdrowia publicznego [8]. Rozpowszechnienie udaru i powodowana nim śmiertelność, znaczące indywidualne i społeczne obciążenie finansowe oraz fakt egzystowania dużej grupy chorych niepełnosprawnych biologicznie, kulturowo i ekonomicznie składają się na wielopłaszczyznowe znaczenie udaru mózgu, jako problemu ogólnoświatowego. Udar to nadal trzecia co do częstości przyczyna zgonów i jedna z najważniejszych przyczyn trwałego kalectwa [9]. W Polsce 70% osób (a 50% w krajach wysokorozwiniętych), które przeżyły udar jest niepełnosprawnych, a skutki społeczne i ekonomiczne nakazują konieczność nasilenia intensywności postępowania diagnostyczno- leczniczego z chorymi z udarem [10]. To jeden z głównych problemów