Acta Sci. Pol. Formatio Circumiectus 15 (1) 2016, 125–137 Adres do korespondencji – Corresponding authors: dr hab. Krystyna Pudelska prof. UP, dr inż. Margot Dudkiewicz, dr inż. Wojciech Durlak, dr inż. Marzena Parzymies, Katedra Roślin Ozdobnych i Architektury Krajobrazu, Wydział Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, ul. Głęboka 28, 20-912 Lublin, e-mail: margotdudkiewicz@o2.pl. © Copyright by Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, Kraków 2016 Ranga dawnych i współczesnych ogRodów teRapeutycznych Krystyna Pudelska, Margot Dudkiewicz, Wojciech Durlak, Marzena Parzymies Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Streszczenie. Człowiek od najdawniejszych czasów poszukiwał ratunku dla swego zdro- wia w świętych gajach czy nad uzdrawiającymi rzekami i źródłami. Wówczas przyczyny choroby upatrywano w nieprzychylności duchów i bogów, a pośrednikami między nimi a ludźmi byli czarownicy, magowie. Powszechne było ziołolecznictwo. W Grecji lekarze skupiali się wokół świątyń Asklepiosa – boga sztuki lekarskiej. Świątynie, sanktuaria ze źródłami, studniami i ołtarzami otoczone gajami pełniły rolę kultowo-leczniczą. Za najwcześniejsze ogrody terapeutyczne można uznać średniowieczne ogrody klasztorne. Tam potrzebujący otrzymywali pomoc zarówno cielesną, jak i duchową. Przy klasztorach powstawały przytułki, szpitale i hospicja. W XVIII wieku w Europie zachodniej zaczęły powstawać miejskie szpitale w otoczeniu ogrodów, m.in. w Paryżu, Marsylii, Florencji, Pizie i w Wiedniu. Rozwój medycyny, higieny i rola kontaktu chorego z przyrodą w pro- cesie leczenia oraz idee romantyzmu przyczyniły się do tworzenia uzdrowisk. Na pol- skiej wsi duże znaczenie w kształtowaniu świadomości medycznej miał dwór szlachec- ki. Posiadanie własnego zapasu lekarstw i ziół (kwiat lipowy, rumianek, mięta, suszone owoce, konftury, miód) było naturalnym wynikiem dawnych potrzeb, ale i braku szer- szego dostępu do lekarzy i aptek. Przełom XVIII i XIX wieku to początki rozwoju ogro- dów przeznaczonych do czynnej terapii. W Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej ważnym elementem leczenia stał się kontakt z naturą i praca w ogrodzie lub na farmie. W Anglii w latach 30. XX wieku ogrodnictwo zostało ofcjalnie uznane za metodę tera- pii dla fzycznie i psychicznie chorych. Czterdzieści lat później pojawiła się koncepcja ogrodu sensorycznego odpowiadającego na potrzeby ludzi niedowidzących. Pozytywne oddziaływanie przyrody na chorych i rekonwalescentów, potwierdzone w latach 80. ba- daniami Rogera Ulricha – niemieckiego behawiorysty i architekta krajobrazu – stało się ważnym etapem i kierunkiem leczenia w różnorodnych terapiach. Obecnie ranga ogro- dów terapeutycznych wzrasta. To nie tylko miejsce uprawy roślin, w tym drzew, krze- wów i gatunków ozdobnych z zastosowaniem określonych zasad kompozycyjnych, ale ISSN 1644-0765 DOI: http://dx.doi.org/10.15576/ASP.FC/2016.15.1.125 www.formatiocircumiectus.actapol.net/pl/