103 ÖZGE EKER - ABDULLAH KÖK DİVÂN-I HİKMET VE ATABETÜ’L HAKÂYIK’TAKİ BAL VE SÖZ METAFORLARI T Ü R K D Ü N Y A SI A R A Ş T I R M A L A R I / T D A 2017 MART - NİSAN CİLT: 115 SAYI: 227 SAYFA: 103-114 DİVÂN-I HİKMET VE ATABETÜ’L HAKÂYIK’TAKİ BAL VE SÖZ METAFORLARI Özge EKER * - Doç. Dr. Abdullah KÖK ** Öz Bu çalışmada, Hakaniye Dönemi eserlerinden Hakaniye Türkçesi Kur’an Çevirisi Tiem 73, Divân-ı Hikmet ve Atabetü’l Hakâyık’ta geçen Bal sözcüğün- den hareketle söz metaforları kültür tarihi ve lingüistiği bağlamında ele alına- caktır. Divân-ı Hikmet’te sıklıkla kurulan bal/söz ilgisi Atâbetü’l Hakayık’ta aynı sıklıkta olmasa da karşımıza çıkar. Bal kültür lingüistiğinde kıymet, de- ğer, zahmet ve sonuç itibarı ile soyut somut karşılık bulan bir değerler bütünü- dür. Tevhidin iddia ve ispatında başvurulan en güçlü kıyastır. Balı dünyanın bin bir çiçeğinden toplayan arılar çalışkanlık, sabır ve değerle sözlü ve yazılı kültürde karşılığı ve kıymeti olan varlıklardır. Kültürün mihenk unsuru söz, balla ilgili kurularak sözlü ve edebî Türk kültüründe bedii karşılık bulur. Söz, başlatan ve bitiren özelliği ile değerli kültür dizinidir. Kozmogoni de ilk ve son -söz- vardır. Söz kozmogoniyle bir ve eşittir. Söz değerlidir ve kutsaldır. İlk İslâmî dönem eserlerinde de sözün kutsiyeti, gücü ve değeri balla ilgi kurula- rak verilmiştir. Bu çalışmada da çağdaş dilbilim konularından metaforlarla bal unsuru bağlamında sözün kutsi gücünün Türk kültür tarihindeki yeri ve değeri kültürel lingüistiği çerçevesinde değerlendirilecektir. Anahtar kelimeler: Atabetü’l Hakâyık, Divân-ı Hikmet, Bal, Söz, Kültürel Metafor. Honey And Say Metaphors In Divân-ı Hikmet And Atabetu’l Hakayık Abstract In this work ıt will be handled with “say” metaphors from “honey” word, that in Karakhanid Turkish Qur’an Translation TIEM 73, Dîvân-ı Hıkmet and Atabetu’l Hakâyık, in context of culture history and linguistics. Honey/say at- tention, that established frequently in Dîvân-ı Hıkmet, confront to us in Atabe- * Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı ABD Doktora Öğrencisi. ** Akdeniz Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Eski Türk Dili ABD. Türk Dünyası Araştırmaları TDA Mart - Nisan 2017 Cilt: 115 Sayı: 227 Sayfa: 103-114 Geliş Tarihi: 20.03.2017 Kabul Tarihi: 03.04.2017 227_Abdullah_Kok.indd 103 20.04.2017 16:17:25