Türk Kütüphaneciliği 24, 4 (2010), 644-684 Kil Tabletlerden Elektronik Yayıncılığa Kütüphanecilik Felsefesinin 1 • • • TA •• •• •• •• Gelişimi ve Dönüşümü From Clay Tablets to Electronic Publishing The Evolution and Transformation of the Philosophy of the Librarianship Mehmet Toplu * Öz Kütüphanecilik kurumsal olarak yaklaşık 5.000 yıllık bir geçmişe sahip olmasına rağmen, bilimsel bir disiplin olma kimliğini, birçok bilim dalında olduğu gibi, 19. yüzyılın ikinci yarısında kazanabilmiştir. Kütüphaneciliğin felsefi boyutu ise bu gelişmelerden çok daha sonra 1930'lu yıllardan itibaren tartışılmaya başlanmıştır. Bilimsel kimliğinden ziyade uygulama boyutu ve mesleki niteliği daha ağır basan kütüphanecilikte, felsefi ve kuramsal tartışmalar daha çok akademik kesimle sınırlı kalmıştır. Etik, düşünce ve ifade özgürlüğü gibi konular kütüphanecilik disiplini içerisinde önemli yer tutmalarına rağmen, bunların felsefenin temel konuları arasında yer aldığı neredeyse hiçbir zaman göz önünde bulundurulmamıştır. Kütüphanecilik felsefesinin ele alındığı ilk dönemlerde, kütüphane kurumunu ve enformasyon kaynaklarını temel alan yaklaşımlar ön plana çıkarken, elektronik yayıncılığın gelişimi ile birlikte bu algılayış değişmeye başlamış, enformasyon ve bilgi tartışmanın odağına yerleşmiştir. Çalışmada, tarihsel süreç içerisinde kütüphaneciliğin nasıl bir gelişim gösterdiği, bu gelişimin onun kimliğini, felsefi ve kuramsal boyutunun ortaya çıkmasına nasıl etki ettiği, hangi dönemlerde hangi felsefi bakış açılarının ön plana çıktığı ele alınmıştır. Anahtar Sözcükler: kütüphanecilik felsefesi; enformasyon felsefesi; kütüphane ve enformasyon bilimi; kütüphanecilik kuramı Abstract Although, the librarianship as an institution traces its history back to 5000 years, it has acquired its identity as a scientific discipline in the second part of the 19th century, as many other branches of the science. The philosophical aspect of the librarianship has Yrd. Doç. Dr., Gazi Üniversitesi Enformatik Bölümü. e-posta: mtoplu@gazi.edu.tr