1 Ana Hatlarıyla Tarih Öncesi Arkeolojisi Arkeoloji: Geçmiş dönemde yaşamış olan insan topluluklarının, kalıtımsal özelliklerine bağlı olmayan yaşantılarını, kültürel ve toplumsal düzenlerini günümüze kadar gelen maddi kalıntılara dayanarak araştıran, belgeleyen ve bunlardaki gelişim sürecini inceleyerek yorumlamaya çalışan bilim dalıdır. www.illuzia.net (video) Piskopos James Ussher 1593’te Tevrat, Adem-Havva’ya bakarak dünyanın MÖ 4004 yılında yaratıldığını söylemiş. Dünya en az 4 milyar yaşında. İnsan: Belirli amaçlara yönelik alet yapan ve edindiği deneyimleri, bilgileri diğer insanlara herhangi bir yolla aktarabilen canlı. Kalıtımsal: Edinsel olmayan veya yaşam süresi içinde deneysel olarak geliştirilmeyen özelliklerdir. Maddi kalıntı: İnsan tarafından etkilenen, kullanılan, değiştirilen, yapılan yada biçimlendirilen şey. Günümüze ulaşan kalıntı: Bulguların bir bölümü yapıldığı hammadde türüne ve bulunduğu ortama bağlı olarak tümü ile ortadan kalkacaktır. Doğal etmenler: Kimyasal değişme ve bozulma; fiziksel olarak (örn. darbe, basınç) bulunduğu yerden sürüklenme; biyolojik, bakteri, hayvan, tahribat, yeniden kullanma, karıştırma vs. Maddi kalıntıların zamana dayanıklılığı ve arkeologun bunu bir belge olarak görüp özenli bir inceleme yapması önemlidir. Maddi kalıntılar bireylerin rasgele yapıp kullandıkları şeyler değildir. Toplumların davranışlarını gösterir. Sistematik bilim için rastlantılara dayanmayan, bilinçli kullanılan maddi kalıntılar lazımdır. Aletlerin farklı bölgelerde ve zamanlarda kullanımları farklı olabilir. Maddi kalıntılar durağan değildir. Maddi kalıntılarda değişimi belirleyen etkenler: • Gereksinim • Teknik beceri ve düzey • Doğal çevre ve ortamın elde edilebilirliği • Toplumsal beğeni • Başka kültür bölgeleriyle ilişki Kazıdan önce yüzey araştırması yapılır. Her şey belgelenmeli ve görmeyenlerin anlayabileceği şekilde tanımlanmalıdır. Daha sonra yorum ve değerlendirme yapılmalıdır. Belgeleme Belgeleme için ilk olarak nesnel ve belirli ölçülere göre tanımlama gerekir. Tanımlamada o nesneyi yada kalıntıyı görmeyenlerin de görmüş gibi kullanabilecekleri şekilde belirli bir yöntem içinde olması gerekir. Gözlem, çizim, fotoğraf gibi yöntemler kullanılabilir. Yorum-değerlendirme Esas olan, çeşitli kalıntıların bilimsel ölçütlere göre sınıflandırılması, zaman ve alan içindeki yayılımı (tarihlendirilmesi), bunları arkeologların amacına uygun olarak değerlendirerek yorumlamasıdır. Tarihlendirme Mutlak ve göreli yapılabilir. Mutlak (absolute) tarihlendirme: örn. Tabletlere (yazı), yıllıklara göre. Göreli (relative) tarihlendirme: örn. Kadeş anlaşması, Malazgirt savaşı. Araştırma Arkeoloji maddi kalıntılara dayandığı için her şeyden önce maddi kalıntıların elde edilmesi gerekir. Kazılarda elde edilen buluntular birinci derece belgelerdir.