9 Kamil Zaradkiewicz 1 Powiernicze przeniesienie własności nieruchomości w obrocie konsumenckim DOI: 10.5604/01.3001.0014.7525 Streszczenie Dotyczący przeniesienia własności na zabezpieczenie wierzytelności art. 387 1 został dodany do Kodeksu cywilnego ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie dzia- łań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 2 . Przepis ten przewiduje nieważność umów przeniesienia własności na zabezpieczenie wierzytelności, których przedmiot stanowią nieruchomości służące zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych w celu zabezpieczenia roszczeń wynikających z tej lub innej umowy niezwiązanej bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową osoby fzycznej. Przewidziana w art. 387 1 k.c. sankcja nieważności dotyczy wyłącznie umów dotyczących nieruchomości, których wartość jest wyższa niż wartość zabezpieczanych przez jej przewłaszczenie roszczeń pieniężnych powiększonych o wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie od tej wartości za okres 24 miesięcy bądź wartość zabezpieczanych tą nieruchomością roszczeń pieniężnych nie jest oznaczona. Nieważna jest jedynie taka umowa przeniesienia własności na zabezpieczenie, której zawarcie nie zostało poprzedzone dokonaniem wyceny wartości rynkowej nieruchomości przez biegłego rzeczoznawcę. Powyższe rozwiązanie jest słusznie krytykowane. Należy je uznać za nieczytelne i nadmiernie ka- zuistyczne, a ponadto w praktyce może rodzić liczne problemy interpretacyjne. Nie rozwiązuje ono licznych problemów dotyczących zabezpieczeń powierniczych, w tym ich dopuszczalności w ogól- ności czy relacji do instytucji zastawu rejestrowego. De lege ferenda uzasadnione jest rozważenie wprowadzenia ogólnego zakazu powiernictwa tego rodzaju albo jego normatywne ukształtowanie jako samodzielnej instytucji prawnej. W tym ostatnim przypadku należałoby przyjąć rozwiązania prawne służące ochronie zarówno dłużnika, jak i innych osób (wierzycieli), w szczególności eliminacji pojawiającego się w praktyce obrotu zjawiska tzw. nadmiernego zabezpieczenia. Słowa kluczowe: Kodeks cywilny, zobowiązania, powiernictwo, przewłaszczenie na zabezpieczenie, zabezpieczenie wierzytelności, prawa zastawnicze, nieważność czynności prawnej 1 Doktor habilitowany nauk prawnych, sędzia Sądu Najwyższego, pracownik dydaktyczno-naukowy Uniwersytetu Warszawskiego, przewodniczący Rady Naukowej „Nieruchomości@”. ORCID: 0000-0003-3067-3583. 2 Dz.U. poz. 879.