ÇUKUROVA ARAŞTIRMALARI E-ISSN: 2458-7559 Araştırma Makalesi/Research Article DOI Number: http://dx.doi.org/10.29228/cukar.49485 Yüceol Özezen, M. (2021). Çukurova Araplarının Türkçe ağızları üzerine gözlemler. Çukurova Araştırmaları, 7(1), 89-104. CİLT 7, SAYI 1, BAHAR 2021, s. 89-104 Article Info/ Makale Bilgisi Received/Geliş: 17.02.2021 Accepted/Kabul: 20.02.2021 Published/Yayın: 25.03.2021 ÇUKUROVA ARAPLARININ TÜRKÇE AĞIZLARI ÜZERİNE GÖZLEMLER 1 Muna YÜCEOL ÖZEZEN 2 Öz Bu çalışmada Çukurova bölgesinin görece eski sakinlerinden olan Çukurova Araplarının dilsel katmanları üzerinde durulmuş ve bunlardan “Çukurova Araplarının Türkçe ağızları” katmanıyla ilgili ayrıntılı bilgi verilmiştir. Buna göre, Çukurova Arapları giderek azalan ölçüde bir Arapça ağzını, giderek artan ölçüde de Standart Türkiye Türkçesini ve Türkçenin Adana ağzını konuşmaktadırlar. Ancak onların Türkçe kullanımlarının da kendine özgü bazı yanları vardır. Bu Türkçe ağzı yer yer Türk kökenli Adanalıların Türkçe ağzından da başka herhangi bir bölgenin veya etnik grubun Türkçe ağızlarından da hayli farklı özellikler göstermektedir. Çalışmada sesbilgisi, biçimbilgisi, sözvarlığı, sözdizimi ve kodkarışımı bağlamlarındaki bu farklılıklar örneklerle ele alınmıştır. Buna göre, Çukurova Araplarının Türkçe ağzında bulunan en önemli sesbilgisel farklılıklar ünlü uzunlukları ve arkadamak q sesinin daha sert bir gırtlak ḵ’sı olarak telaffuz edilmesidir. Çukurova Araplarının Türkçelerindeki biçimbilgisel farklılıklar şimdiki zaman, gelecek zaman ve gereklilik çekimlerinde ortaya çıkmaktadır. Çukurova Araplarının Türkçe ağızlarının en dikkat çeken özelliği sözvarlığındaki farklılıklardır. Çünkü Çukurova Araplarının Türkçelerinde gerek Adana Türkçe ağzına gerekse Standart Türkiye Türkçesine benzemeyen kullanımlar vardır. Sözdizimsel farklılıklar, dil kullanıcılarının genellikle Çukurova Arapçası cümleleri farkında olmaksızın Türkçeye çevirmeleriyle açıklanabilir. Çukurova Araplarının Türkçeyi de Arapçayı da sık sık kodkarışımıyla konuşmaktadırlar. Bu durum, Çukurova Arapçasının ölüm sürecine girdiği ve bu Arapça ağzının yerini büyük ölçüde Standart Türkiye Türkçesine bıraktığı biçiminde yorumlanabilir. Anahtar Kelimeler: Ağız, Çukurova Arapçası, Türkiye Türkçesi, dil ilişkileri, çevredilbilim 1 Bu çalışmada; “2020 TR Dizin Dergi Değerlendirme Kriterleri"nin 8. maddesinde belirtilen araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. 2 Prof. Dr., Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yeni Türk Dili Anabilim Dalı, e mozezen@cu.edu.tr, ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1880-2143