PRZYRODA SUDETÓW t. 23(2021): 241-264 Wstęp Wschodnia część Gór Stołowych, po- łożona poza granicami Parku Narodowego Gór Stołowych, na wschód od Batorowa (ryc. 1), jest słabo poznana pod względem geomorfologicznym i jak dotąd, nie po- wstało żadne opracowanie na jej temat. Elementy rzeźby tego obszaru były jedynie incydentalnie wspominane w publikacjach dotyczących Gór Stołowych jako całości (Migoń i Szczepanik 2005, Migoń i zwiernik 2006). Przyczyny takiego stanu rzeczy są złożone i trudne do wyjaśnienia. Jest niewąt- pliwie prawdą, że wschodnia część stoliwa nie obfituje w tak spektakularne formy skal- ne jak część zachodnia (Szczeliniec Wielki, Błędne Skały, Skalne Grzyby), a północny próg Gór Stołowych jest w tej części niższy i przez to mniej wyrazisty niż bezpośred- nio nad Wambierzycami i Radkowem. Nie oznacza to jednak, że piaskowcowe skałki i urwiska są całkowicie nieobecne, a niektó- re z nich osiągają nawet znaczne rozmiary. Utworzenie w 1993 r. Parku Narodowego Gór Stołowych, który nie objął fragmentu stoliwa między Polanicą-Zdrojem a Bato- rowem, utrwaliło tę niekorzystną sytuację, a badania naukowe (nie tylko w zakresie geomorfologii) zostały jeszcze bardziej skoncentrowane w części zachodniej, obję- tej granicami PNGS (np. chodak i in. 2011). Część wschodnia Gór Stołowych nie jest przy tym jednolita pod względem ukształto- wania terenu i można w jej obrębie wyróż- Wioleta Porębna, Piotr Migoń Rzeźba wschodniego odcinka północnego progu Gór Stołowych pomiędzy Wolanami a Batorówkiem nić kilka mniejszych obszarów. W skrajnie południowej części występują ostańcowe stoliwa Szczytnika i Piekielnej Góry, z za- chowaną czapką górnego piaskowca cioso- wego, odsłaniającego się w urwiskach opa- dających do doliny Bystrzycy Dusznickiej (Migoń 2008). Część środkową tworzy ła- godnie pochylony ku południowi płaskowyż ograniczony od zachodu i południowego zachodu doliną Czerwonej Wody, przecho- dzący bez wyraźnej granicy morfologicznej w dno Obniżenia Dusznickiego. W tym ob- szarze zanika próg południowy stoliwa Gór Stołowych, tak wyraźny na zachód od doliny Czerwonej Wody (remiSz 2007). Od północy wspomniany płaskowyż jest obcięty wyraź- ną, krętą krawędzią stanowiącą zwieńczenie wschodniego odcinka północnego progu Gór Stołowych, który rozpoczyna się niską skarpą na południe od wsi Wolany (ryc. 2) i kontynuuje w kierunku zachodnim po okolice Radkowa (Migoń i zwiernik 2006). Pod względem geologicznym górną część tego progu tworzą tzw. środkowe piaskow- ce ciosowe wieku środkowoturońskiego ( R adwański 1955, wojewoda 1997). Na przedpolu tego progu, na północ od niego, rozciąga się rozległy obszar zbudowany ze starszych skał wieku kredowego – mułow- ców i margli reprezentujących turon dolny oraz tzw. dolnych piaskowców ciosowych (cenoman). Cechuje on się obecnością szerokich powierzchni międzydolinnych i umiarkowanie wciętych dolin potoków,