2019/3 34 barbara literska barbara literska uniwersytet zielonogórski ———— OPERA „DER WEISSE ADLER” RAOULA MADERA JAKO PRZYKłAD TRANSKRYPCJI MUZYKI FRYDERYKA CHOPINA UWIKłANEJ W POLSKą TEMATYKę NARODOWOWYZWOLEńCZą M uzyka Fryderyka Chopina w wersji operowej jest rzadkością, a zaistniała na pewno w dwóch kompozycjach: Chopin autorstwa Giacoma Orefcego (pre- miera 25 XI 1901 r. w Teatro Lirico w Mediolanie) 1 oraz Der weisse Adler Raoula Madera (premiera 22 XII 1917 r. w wiedeńskiej Volksoper) 2 . Tematem pierwszej, czteroaktowej opery jest życie Chopina ułożone w cztery fabularyzowane obrazy 3 . Druga opera pre- zentuje barwną biografę Tadeusza Kościuszki ujętą w trzy akty 4 . W obu tych utworach mamy do czynienia z transkrybowaniem dzieł chopinowskich, gdyż ich warstwę mu- zyczną stanowi wyłącznie muzyka Chopina w różnorodnych opracowaniach 5 . Ten fakt dowodzi recepcji Chopina na europejskich scenach muzycznych w I poł. XX stulecia. Przedmiotem niniejszych rozważań jest opera pt. Der weisse Adler 6 traktowana jako transkrypcja muzyki Chopina. Moim celem jest przybliżenie tego nieznanego 1 Zob.: William Ashbrook, „Chopin”, w: New Grove dictionary of opera, red. Stanley Sadie, London 1996, t. 1, s. 850. 2 Zob.: Barbara Denscher, Der Operettenlibrettist Victor Léon. Eine Werkbiografe, Bielefeld 2017, s. 483. 3 Akt I – w Żelazowej Woli, Wigilia Bożego Narodzenia 1826 r., Chopin przebywa w towarzystwie przyjaciół (Chopin – tenor, Elio – baryton, Stella – sopran). Akt II – w podparyskiej willi Flory (George Sand), wiosna 1837 r., Chopin uwodzi Florę (mezzosopran). Akt III – na Majorce 1839 r., Chopin i Flora z córką Grazią (rola cicha) i jej tragiczna śmierć podczas burzy. Akt IV – w Paryżu, 1849 r., śmierć Chopina, zob.: W. Ashbrook, op. cit.; Jan Stanisław Witkiewicz, „Chopin, czyli rola dla tenora”, Maestro 2010, s. 4–6, online: http://www.maestro.net.pl/document/kurier/Rok_Chopinowski.pdf, dostęp 30 VI 2019; Giacomo Orefce Chopin Opera in 4 atti – composta sulle melodie di Frederic Chopin – Versi di Angiolo Orviet [CD], Dux 2010. 4 Akt I – w Wilnie 1774 r., młody Kościuszko odrzucony przez rodzinę ukochanej Ludwiki Sosnowskiej. Akty II i III – w Krakowie 1794 r., insurekcja kościuszkowska. 5 W operze Chopin są to opracowania nokturnów, mazurków, Berceuse, Barkaroli, Fantazji na tematy polskie op. 13, por.: W. Ashbrook, op. cit.; J.S. Witkiewicz, op. cit.; Grzegorz Wiśniewski, Leksykon postaci operowych, Kraków 2008, s. 38. Der weisse Adler bazuje na ponad trzydziestu różnych kompozycjach, o których jest mowa w dalszym fragmencie tego tekstu. 6 Utwór ten jest też określany jako operetka, zob.: Alexander Rausch, „Mader, Raoul Maria”, w: Oesterreichisches Musiklexikon online, http://www.musiklexikon.ac.at/ml/musik_M/Mader_Raoul.xml, dostęp 30 VI 2019. Inni autorzy jednoznacznie wskazują na operę, zob.: Marion Linhardt, „Hirschfeld. 1. Victor Leon”, w: Musik in Geschichte und Gegenwart, Personenteil, t. 9, Kassel–Stuttgart 2 2003, s. 66.