Nadesłano: 16.12.2013 Zatwierdzono do druku: 31.01.2014 Medycyna Środowiskowa - Environmental Medicine 2014, Vol. 17, No. 1, 7-15 www.medycynasrodowiskowa.pl www.environmental-medicine-journal.eu Modele transportu aerozoli atmosferycznych w ocenie środowiskowego zagrożenia Atmospheric aerosol dispersion modeling and its application to environmental risk assessment Andrzej Mazur 1(a, b, c) , Jerzy Bartnicki 2 (a, d) , Jerzy Zwoździak 1(c, d) Niniejszy materiał jest udostępniony na licencji Creative Commons – Uznanie autorstwa 3.0 PL. Pełne postanowienia tej licencji są dostępne pod: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode Andrzej Mazur Jerzy Bartnicki Jerzy Zwoździak 1 Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy Dyrektor Instytutu: dr hab. inż. M. Ostojski 2 Norweski Instytut Meteorologiczny Dyrektor Instytutu: prof. dr A. Eliassen (a) Koncepcja (b) Symulacje komputerowe (c) Opracowanie tekstu i piśmiennictwa (d) Opieka merytoryczna STRESZCZENIE Wstęp: Do prognoz rozprzestrzeniania się zanieczysz- czeń w powietrzu oraz analiz szeroko rozumianych skut- ków tego zjawiska powszechnie stosowane są modele dys- persji zanieczyszczeń w atmosferze. Celem pracy było zba- danie możliwości i jakości diagnozowania i prognozowa- nia atmosferycznego transportu aerozoli w powietrzu po- przez zastosowanie modelu dyspersji w atmosferze, roz- winiętego w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW) w Warszawie. Materiały i metody: Model dys- persji zanieczyszczeń atmosferycznych, sprzężony z mo- delami meteorologicznymi, wykorzystano w trybie diag- nostycznym do symulacji przemieszczenia się chmur aero- zolu uwalnianego w trakcie awarii w pobliżu miejscowości Ożydiw (Ukraina) oraz pyłu wulkanicznego – podczas wy- buchu wulkanu Eyjafjallajökull na Islandii. Wyniki: Okre- ślono możliwe kierunki rozprzestrzeniania się skażeń drogą powietrzną oraz orientacyjne wartości ich stężeń w atmo- sferze i osadzania do gleby. Analizy czasowej zmienności stężeń aerozoli w atmosferze potwierdziły, że opracowany w IMGW model stanowi efektywne narzędzie do przepro- wadzania diagnozy jakości powietrza na obszarze Polski, jak i wyznaczania czasu ekspozycji na działanie chmury aerozoli dla różnych scenariuszy pogodowych. Wnioski: Rezultaty stanowią potwierdzenie tezy, że ponieważ w oce- nie ryzyka środowiskowego istotna jest nie tylko bieżąca informacja o wysokości stężeń zanieczyszczeń, ale również czas ekspozycji na działanie zanieczyszczenia oraz pro- gnoza tych wielkości, a w konsekwencji prognozowane oddziaływanie na człowieka czy ogólnie na środowisko, zatem do tego celu konieczne jest wykorzystywanie na- rzędzi prognostycznych, analogicznych do zaprezentowanej aplikacji. Opisywany model dyspersji jest operacyjnym narzędziem do opisu, analizy i prognozy sytuacji awaryj- nych w przypadku emisji substancji niebezpiecznych. Słowa kluczowe: model dyspersji, chmura pyłu, obszar zagrożenia środowiskowego ABSTRACT Introduction: Numerical models of dispersion of at- mospheric pollutants are widely used to forecast the spread of contaminants in the air and to analyze the ef- fects of this phenomenon. The aim of the study is to in- vestigate the possibilities and the quality of diagnosis and prediction of atmospheric transport of aerosols in the air using the dispersion model of atmospheric pollutants, developed at the Institute of Meteorology and Water Man- agement (IMWM) in Warsaw. Materials and methods: A model of the dispersion of atmospheric pollutants, linked with meteorological models in a diagnostic mode, was used to simulate the transport of the cloud of aerosols released during the crash near the town of Ożydiw (Ukraine) and of volcanic ash – during the volcanic erup- tion of Eyjafjallajökull in Iceland. Results: Possible direc- tions of dispersion of pollutants in the air and its con- centration in the atmosphere and deposition to the soil