Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research Cilt: 13 Sayı: 75 Yıl: 2020 & Volume: 13 Issue: 75 Year: 2020 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 İSTANBUL ŞEHRENGİZLERİNDE SOSYAL HAYAT MANZARALARI * SOCIAL LIFE SCENES IN SHEHRENGIZES OF ISTANBUL Derya KARACA ** Öz Klasik Türk edebiyatı metinleri, içerisinde geçmiş dönemlerin tarihini, coğrafyasını, kültürünü, dilini, âdet ve geleneklerini, inanışlarını barındıran zengin içerikli eserlerdir. Bu özellikleri taşıyan ve XVI. yüzyıldan itibaren edebiyatımızda görülmeye başlayan, XVIII. yüzyılın sonlarına kadar devam eden şehrengiz; bir şehrin doğal, tarihî ve mimari güzellikleri ile erkek güzellerini anlatan manzum edebî bir türdür. Muhteva özellikleriyle Osmanlı kültür tarihi bakımından önem taşıyan şehrengizler, ait oldukları şehirlerin âdeta kültür atlaslarıdır. Klasik Türk edebiyatında çeşitli şehirler hakkında birçok şehrengiz yazılmıştır. Sahip olduğu bütün özellik ve güzellikleriyle her dönemde birçok şair ve yazara ilham kaynağı olan İstanbul, edebiyatımızda bilinen 14 şehrengizle adına en fazla şehrengiz yazılan şehir olma özelliğine sahiptir. Bunların dışında İstanbul’u konu edinen, tam olarak şehrengiz özelliği taşımayan fakat muhteva bakımından şehrengiz özelliği gösteren eserler de bulunmaktadır. Şehrengizlerde İstanbul, söze dair hünerlerini göstermek isteyen şairlerin tercihlerine bağlı olarak hem sahip olduğu şehir özellikleriyle hem de o dönemde İstanbul’da var olan meslek grupları ve bu meslekler doğrultusunda sosyal hayatıyla ele alınmıştır. Şehrengizlerin şehir tasviri bölümündeki şehir ve halk özellikleri ile güzeller tasviri bölümünde geçen isim ve lakaplar, mesleki terimler, mesleklere ait araç ve gereçler, çeşitli deyim ve atasözleri; dönemin sosyo-kültürel hayatı hakkında bilgi veren belli başlı unsurlardır. Bu çalışmada, klasik Türk edebiyatında yazıldıkları dönemin toplum hayatının birer tanığı olan şehrengizlere, İstanbul şehir özellikleri, kültürü ve yaşamının ne şekilde yansıdığı örnek beyitlerle gösterilecektir. Böylece toplum hayatından kopuk olduğu söylenilen klasik Türk şiirinin toplum hayatıyla olan yakın ilgisi, İstanbul şehrengizleri örneğiyle ortaya koyulacaktır. Anahtar Kelimeler: Şehrengiz, İstanbul, Sosyal Hayat, Güzeller, Meslekler. Abstract Classical Turkish literature texts are works that include rich content on the history, geography, culture, language, customs and traditions, and beliefs of earlier periods. Shehrengiz (city books), which possess these features and lasted in our literature from the 16th century to the end of the 18th century, is a genre of poetry depicting the natural, historical, and architectural beauties of a city as well as male beauties. Shehrengizes, which occupy an important place in Ottoman cultural history with its contents, are the cultural atlases of the cities they belong to. Many shehrengizes have been written about several cities in classical Turkish literature. Istanbul, being a source of inspiration for many poets and writers in every period thanks to all its features and beauties, is the city about which the most shehrengizes have been written about with 14 examples in our literature. In addition, there are also some works written about Istanbul, which are not exactly shehrengizes, even though they have some features similar to the genre. In şehrengizes, Istanbul was discussed in terms of both its beauties depending on poets' preferences who wanted to showcase their talent with words and of its social life in line with occupational groups and occupations that existed at that time in Istanbul. In addition to features on the city and the public included in the city description section of shehrengizes, names and epithets, occupational terms, equipment belonging to different occupations, several idioms, and proverbs that are included in the beauties section are the main elements that inform us about the sociocultural life during that specific era. In the present study, how Istanbul's features, culture, and life were reflected onto shehrengizes, which are witnesses of the social life during the era when they were written, will be demonstrated using sample couplets. In this way, using shehrengizes of Istanbul, the study will attempt to demonstrate the close relationship between social life and classical Turkish poetry, which is said to be distant from social life. Keywords: Shehrengiz, Istanbul, Social Life, Beauties, Occupations. * Bu makale, Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi tarafından 26-28 Eylül 2019’da düzenlenen Uluslararası Akademik Filoloji Çalışmaları Konferansı (International Conference on Academic Studies in Philology-BICOASP)’nda sunulan bildirinin genişletilmiş ve yeniden düzenlenmiş şeklidir. ** Dr. Öğr. Üyesi, Iğdır Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, ORCID ID: 0000-0003-3124-5978, drykaraca86@gmail.com