TARIM BİLİMLERİ DERGİSİ 2009, 15 (3) 270-276 ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ Norduz ve Karaka Koçlarında Eeysel Davranı Özellikleri ve Yala Değiimi* Ayhan YILMAZ 1 Ferda KARAKU 2 Abdullah YEİLOVA 2 Geli Tarihi: 02.01.2009 Kabul Tarihi: 15.12.2009 Öz: Bu çalıma, Akkaraman varyetesi Norduz ve Karaka koçlarında eeysel davranı özelliklerinin yaa göre değiimini belirlemek amacıyla yapılmıtır. Bu amaçla koçlar, yalarına göre iki gruba ayrılmı; birinci ve ikinci grubu sırasıyla 3≥ ve 2 yalı koçlar oluturmutur. Eeysel davranıların belirlenmesi için birinci (n=7) ve ikinci grup (n=5) koçlar bireysel olarak 2 günde bir 15 dakika süreyle 3-5 kızgın koyunla test edilmitir. Çalımada incelenen davranı özelliklerinden flehmensiz genital organları koklama (FSGOK), flehmenli genital organları koklama (FGOK), kuyruk kaldırma (KK), ses çıkarma (SÇ), ejakulasyonsuz (EJSBS) ve ejakulasyonlu bini sayısına (EJBS) ilikin ortalama değerler sırasıyla; 4.65±0.53, 2.08±0.19, 8.58±0.97, 62.90±6.30, 38.73±3.04 ve 1.29±0.19 bulunmutur. Bini süresi (BS), ejakulasyon süresi (ES) ve ejakulasyon etkinliğine (EJET) ilikin en küçük kareler ortalamaları sırasıyla; 0.65±0.11 dk, 5.16±0.71 dk ve 0.05±0.006 olarak belirlenmitir. Çalımada 3≥ ya grubu koçlar kuyruk kaldırma, ses çıkarma, ejakulasyonlu bini sayısı, ejakulasyon süresi ve ejakulasyon etkinliği bakımından 2 ya grubu koçlardan üstün bulunmutur (P<0.05). Eeysel etkinlik testinin özellikle 2 yalı koçlarda incelenen özellikler bakımından bir iyileme sağlamadığı gözlenmitir. Anahtar Kelimeler: Akkaraman, koç, eeysel davranı, eeysel uyarım, ejakulasyon Sexual Behaviour Characteristics in Norduz and Karaka Rams and Changes with Age Abstract: This study was performed to determine the changes of sexual behaviour traits based on age in Norduz and Karaka rams Akkaraman variety. For this purpose, the rams were divided into two groups according to age. First and second group consisted of 3≥ and 2 years old rams, respectively. To determine sexual behaviours, the rams of the first (n=7) and second (n=5) groups were tested individually with 3-5 estrous sheep for 15-min periods in each 2 days. The defined values for anogenital investigations without flehmen, anogenital investigations with flehmen, rising of tail, vocalization, mounts without ejaculation and ejaculations in rams were found as 4.65±0.53, 2.08±0.19, 8.58±0.97, 62.90±6.30, 38.73±3.04, 1.29±0.19, respectively. The least squares mean for mounting duration, ejaculation duration and ejaculation efficiency were found as 0.65±0.11 min., 5.16±0.71 min. and 0.05±0.006, respectively. Over the 4 test days, 3≥ years old rams were superior in terms of rising of tail, the vocalization, ejaculations, ejaculation duration and ejaculation efficiency than 2 years old rams (P<0.05). It was observed that sexual activity test did not provide an improvement in 2 years old rams. Key Words: Akkaraman, ram, sexual behavior, sexual stimulation, ejaculation Giri Koyun yetitiriciliğinde döl verimi, diğer verimlerin dönemsel olarak yenilenmesinde temel ve belirleyici bir verimdir. Bu yüzden döl verimine ilikin sorunların üzerine gidilmesi ve temel nedenlerinin anlaılması yetitirme programlarının önemli hedefleri arasında görülmektedir. Koçların seleksiyonunda, özellikle birden fazla dii ile çiftleebilmeleri nedeniyle daha duyarlı davranılması gerekmektedir. Döl verim özelliklerinden eeysel davranı özellikleri bakımından bir koçun etkili kur yapma, kızgın koyunu saptama ve kızgınlığı uyarma yeteneği, birim zamanda atığı ve ilgilendiği koyun sayısı gibi göstergeler üzerinde durulmakta, ilgili özellikler bakımından koçlar arasındaki varyasyon ortaya konmaktadır. Ancak koçlarda eeysel davranı özellikleri bakımından gözlemlenen farklılıkta yetitirme * Bu çalıma 5. Ulusal Zootekni Bilim Kongresi’nde sözlü bildiri olarak sunulmutur. 1 Bitlis Eren Üniversitesi, Hizan Meslek Yüksek Okulu, Bitlis, Türkiye 2 Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü,Van, Türkiye