12 Mykola Bevz, prof., dr. hab., katedra Architektury i Konserwacji, Uniwersytet Narodowy “Politechnika Lwowska”, Ukraina, Politechnika Lubelska, Polska; e-mail: bevzmist@polynet.lviv.ua; orcid.org/0000-0003-1513-7045 Margot Dudkiewicz, dr, adiunkt, Katedra Roślin Ozdobnych, Dendrologii i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy, Lublin, Polska; e-mail: margotdudkiewicz@o2pl Wojciech Durlak, dr, adjunkt,Katedra Roślin Ozdobnych, Dendrologii i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy, Lublin, Polska; wdurlak@autograf.pl Mariusz Szmagara, dr, adjunkt, Katedra Roślin Ozdobnych, Dendrologii i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy, Lublin, Polska; mariusz.szmagara@up.lublin.pl STUDIA ZAŁOŻENIA ARCHITEKTONICZNO-URBANISTYCZNEGO Z XIX WIEKU REPREZENTACYJNEJ GŁÓWNEJ ULICY MIASTA (PROSPEKT SWOBODY WE LWOWIE) СТУДІЇ АРХІТЕКТУРНО-УРБАНІСТИЧНОГО КОМПЛЕКСУ РЕПРЕЗЕНТАТИВНОЇ ГОЛОВНОЇ ВУЛИЦІ МІСТА З ХІХ СТОЛІТТЯ (ПРОСПЕКТ СВОБОДИ У ЛЬВОВІ) Streszczenie: W końcu XVIII w. w procesie ciągłego poszukiwania sposobów poprawy funkcjonalnej i przestrzennej struktury miasta, dostosowania układu przestrzennego miasta do nowych wymagań, poszukujȩ się również nowych form przekształcenia urbanistycznego jego centrum. W wyniku dzialaṅ administracji austriackiej we Lwowie realizuje siȩ koncepcja tworzenia nowego centrum miasta w formie pierścienia placów i bulwarów dookoła dawnego śródmieścia. W strukturze nowego centrum główną przestrzenią publiczną staje siȩpromenad Wały Niższe (pożniej - Wały Hetmańskie, dzisiaj - Prospekt Swobody). Prospekt Swobody jest pasem zieleni miejskiej z aleją spacerową pośrodku, biegnącym od Placu Mickiewicza do Teatru Wielkiego. Położony między równoległymi ulicami, długości ok. 0,5 km. Założenie powstało w końcu XVIII w. w miejscu zburzonych fortyfikacji miejskich, po dwóch stronach koryta rzeki Pełtwi, stanowiącej – fosę pod murami miasta od strony zachodniej. Po zasklepieniu rzeki w latach 1841-1890 środkiem prospektu poprowadzono główną aleję, obramowaną szpalerami drzew. Przy Prospekcie zbudowano w XIX w. szereg reprezentacyjnych gmachów: Teatr Wielki, gmach Galicyjskiej Kasy Oszczędności, Muzeum Przemysłu Artystycznego, sklepy, pasaże (Mikoliasza, Hausmanna, Belle Vue, Fellera), hotele, kawiarnie (Wiedeńska, De la Paix) i kina (Palace, Casino). Do akcentów artystycznych na deptaku należą pomniki Adama Mickiewicza i Tarasa Szewczenki. Główna ulica centrum Lwowa tworzy unikalny zespół urbanistyczno- architektoniczny i krajbrazowy. Wysoka wartość kulturowa i bogata biografia prospektu mogą służyć podstawą dlajego wpisania na Listȩ zabytków urbanistyki, a także dla realizacji prac konserwatorskich i rewaloryzacyjnych. Słowa kluczowe: Lwów, centrum miasta, Prospekt Swobody, główna ulica, zieleń miejska, XIX wiek.