279 İŞSİZLİK VE SOSYAL HAKLAR: BİR ALAN ARAŞTIRMASININ BULGULARI 1 Nergis Mütevellioğlu Akdeniz Üniversitesi Rabia Bato Çizel Akdeniz Üniversitesi ÖZET Bu bildiride, Türkiye’de işsizlerin yaşam koşulları ile sorunları ve işsizlikle ilgili algıları, Mayıs- Haziran 2010’da Antalya’da yapılan bir alan araştırmasının ilk bulgularından hareketle değerlendiril- mektedir. Araştırma İş-Kur’a kayıtlı işsizlerden tesadüfi örneklem yöntemi ile seçilen 610 kişi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, işsizlerin sadece %9,8’i işsizlik sigortasından ödenek almakta ve iş- sizlik sigortasından yararlanmayanların %93,4’ü, zorunlu gıda giderlerini karşılayamamaktadır. Araş- tırma kapsamındaki işsizlerin %72,1'inin ailesinde veya yakın çevresinde birden fazla işsiz birey vardır. Ortalama aylık hane geliri yeterli olan işsizlerin oranı sadece %26,1 iken, işsizlerin %42,9’u ailelerinin desteği ile zorunlu giderlerini karşılayabilmektedir. Araştırma kapsamındaki işsizlerin %59,5'i, işi olan yurttaşlarla eşit haklara sahip olmadığı görü- şündedir. Buna karşılık, işsizliğin en kötü tarafının ne olduğuna ilişkin açık uçlu soruya, işsizlerin yal- nızca %1,7'si "sosyal haklardan yoksun olma" yanıtını vermiştir. Sağlık güvencesinin ve/veya sigortasının olmayışından söz edenler de (%0,8) dikkate alındığında, ancak %2,5’lik bir kesimin, iş- sizlikle sosyal haklardan yoksunluk arasında dolaysız bir ilişki kurduğu görülmektedir. İnsanın en temel gereksinmesi, bio-fiziksel varoluşunun güvenlik içinde bulunmasıdır ve bunun ön koşulu, her insanın beslenme, barınma vb. yaşamsal giderlerini karşılayabilecek sürekli bir gelire sahip olmasıdır. Bu nedenle temel sosyal haklar olan çalışma hakkı ve sosyal güvenlik hakkı, emek geliri ile yaşamını sürdürenler için yaşamsal önemdedir. Araştırma bulguları, Türkiye’de işsiz olmanın, varlıksal güvenceden, dolayısıyla tüm haklardan yoksunluğu ifade ettiğini ortaya koymakta; diğer ta- raftan işsizlerin sosyal hak bilincinin ve dolayısıyla talebinin zayıflığına işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Çalışma Hakkı, İşsizlik, İşsizlik Sigortası, Genel Sağlık Anketi, Sosyal Hak İhlalleri 1 Bu bildiride bulguları değerlendirilen alan araştırması, Akdeniz Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından desteklenmiştir.