MEVLEVI HATTATLAR Z.Cihan OZSAYINER evlevîlik, özgür düşünceye, sanata ve sanatçıya sonsuz bir hoşgörü ortamı hazırlayarak, Allah'a, Peygambere ve Hazret-i Mevlâna'ya gönülden baglananlann bir arada bulunduğu, adeta bir sanat yuvası olmuştur. Mevlevîlerin veya Mevlevi tarikatının, Türk sosyal hayatında özel bir yeri vardır. Mevlevîlerin arasında çeşitli sanat dallarında birçok tanınmış kimselerin yetiştiğini görmekteyiz. MevHevî Tekkeleri, devrinin birer sanat akademisi gibiydiler. • sanatlan ile meşgul bazı dervişler, eğer "Dede" iseler, kendilerine ayrılan odalarda Hüsn-ü hat (güzel yazı) ve fildişi oyma işlerini meraklılanna belirli günlerde ögretiyoriardı. Hat Sanatına Mesnevilerin önemli katkılarda bulunduklannı görmekteyiz. Bu tarikatın yayılmaya başla- dığı XIV. yüzyılda, İslâm dünyasında hat sanatı oldukça ileriydi. Mevlevi Hattatlar, Fatih devrine kadar, "Selçuk nesihi" denilen yazıyı kullanmışlardır. Fatih devrinden sonra, diğer hat türleri ile eserler vermişlerdir. Her çeşit yazıda başanlı olan Mevlevi Hattatlar, daha çok "ta- lik" yazmışlardır. Sülüs, nesih, kufi ve bunların "ce/rieri daha sonra gelmektedir. Mevlevi Hattatların yazdığı hadar, onların dervişliklerinin yanı sıra, kabına sığmayan sanatçı ruhlarını ortaya koymaktadır. Mevlevi zerafetini yansıtan bu hatlar, şüphesiz "Çile çıkarıp, sabır sınavından geçen "De- de" 1er için oldukça kolay yazılmıştır. Hattatlar, isimlerinin sonlarına"£/ Met;/ew"ünvanı yerleştira-ek Mevlevi olmanın gururunu ifade etmişlerdir. Mevlevi hattatlar, Mevlevi şairleri gibi Mevlevilik ile ilgili konuları işlemişlerdir. Mevlâna'nm isminin, bir Mevlevi Sikkesi şeklinde istiflenmesi adet haline gelmişti. XIV. yüzyılda, Konya'da birçok Mevlevi hattat tarafından "Mesnevi" nin yazıldığı bilinmektedir. Bu ge- lenek, daha sonraki yüzyıllarda da devam etmiştir. Mcvlevî hattatlann yüzyıllara göre dağılımını vermek istiyonım. X111. ve XIV. 'Vüzyıl: Mehmet bin Hüseyin el Mevlevi, Mahmud Muhammed el Mevlevi, Abdullah oğ- lu Muhammed el Mevlevi, Mehmet bin Abdullah el Konevi, Nizameddin Dede, Hasan Dede,Hacı el Mevlevi. XV. YüzyıL Konyalı Yusuf, Ahmed bin Ali el Mevlevi. XVI. YüzyıL Bursalı Fahri, Mesut bin Mahmud el Mevlevi, Bali Dede, Abdülbaki el Mevlevi. XVII. Yüzyıl: Derviş Mehmet el Mevlevi, Hüseyin bin Muhammed el Mevlevi, Şeyh Sunullah Amasi, Den/iş Abdi, Derviş Hüseyin, Çevri Efendi, Fasih Ahmed Dede, Recep Dede, Derviş Hüseyin bin Sinan, Mehmet Dede, Derviş Mustafa, Şeyh Ahmed Gavsi Dede. XVIII. Yüzyıl: Seyyid Feyzullah bin Mehmet, Lutfullah Efendi, ibrahim Daimi, Mustafa Dede bin Mehmet, Abdülbaki Arif, Mustafa İtri (Buhunızâde), Yusuf Nesib Dede, il. Derviş Ali, Mustafa Sami (Arpae- minizade), Süleyman Nahifi, Ali Dede Hüdhüd, Abdullah Efendi (Enis Mevlevi), Nafi Efendi, Mehmet Arif el Mevlevi, "Derviş ibrahim bin Ramazan, Emini Mehmet Bey, Şeyh Osman, Nâyi Dede forahim. Hacı Raşıt Lütfullah, Nakkaşzâde Mehmed Ta'ib. XIX. ve XX. Yüzyıllar: Mehmet Bahir, Zeki Dede, Hasan Leylek Dede, Suud Bey, Naili Efendi, Per- 125