6 CZAS KULTURY 4/2017 (195) K ultura polityczna (civic culture) to jedna z najważniejszych kategorii teoretycznych socjologii polityki. Klasyczni badacze tej formy kultury definiowali ją jako „całokształt indywidualnych postaw i orientacji poli- tycznych uczestników danego systemu. Jest to sfera subiektywna, leżąca u podstaw działań politycz- nych i nadająca im znaczenie” 1 . Wyróżnili oni trzy typy kultury politycznej: zaściankową, poddańczą i partycypacyjną. Pierwszy typ występuje w spo- łecznościach nieświadomych istnienia „narodowego systemu politycznego”. Drugi typ charakteryzuje społeczeństwa, których członkowie świadomość istnienia takiego systemu mają, ale nie biorą w nim z różnych powodów czynnego udziału. Jedynie w trzecim, partycypacyjnym typie kultury politycz- nej jednostki uczestniczą w systemie na rozmaite sposoby. Możliwości takiego uczestnictwa pojawiają się, gdy istnieją przynajmniej elementarne swobody demokratyczne. Jedną z form partycypacji jest zbiorowe wyraża- nie swoich postaw i artykułowanie swoich interesów w przestrzeni publicznej, nie tylko tej rozumianej metaforycznie jako sfera publicznej debaty, ale także tej rozumianej dosłownie, jako ogólnie dostępna przestrzeń miejska. W demokratycznej Polsce po 1989 roku takie protesty były nadal czymś niezwykłym. Setki tysięcy obywateli protestujących na ulicach na przykład przeciwko zaangażowaniu ich rządów w wojnę w Iraku oglądaliśmy jedynie w telewizyjnych repor- tażach z Nowego Jorku, Londynu czy Paryża. Choć na wojnie tej zginęło również wielu polskich żołnie- 1 G.A. Almond, G.B. Powell Jr., Kultura polityczna, [w:] W. Derczyński, A. Jasińska-Kania, J. Szacki (red.), Elementy teorii socjologicznych, Warszawa 1975, s. 577. Manifestacje w polskiej kulturze politycznej Krzysztof Podemski