HOCA AHMET YESEVİ 2. ULUSLARARASI Bİ Lİ MSEL ARAŞ TIRMALAR KONGRESİ 6-8 Aralık 2019 ERZURUM MÜKELLEFLERİN VERGİ ALGILAMASI VE VERGİ PSİKOLOJİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ: ERZURUM İLİ ÖRNEĞİ 1 AN ANALYSIS ON TAX PERCEPTION AND TAX PSYCHOLOGY OF TAXPAYERS: A CASE OF ERZURUM PROVINCE Dr. Öğr. Üyesi Zülküf AYRANGÖL Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Mustafa TEKDERE Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Bankacılık ve Finans Bölümü Arş. Gör. Bülent Diclehan ÇADIRCI Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü ÖZET Vergi, devletin vatandaşlarından zorunlu olarak aldığı ekonomik değer olmasının yanında, sosyal ve siyasal birçok amaca ulaşmak için yararlanılan bir araç olma niteliğine de sahiptir. Bununla birlikte, vergiler ülkelerin en önemli gelir kaynağını teşkil et mekte; kamusal hizmetlerin gerçekleştirilmesi, sürekliliği, miktarı ve kalitesi noktasında fazlasıyla büyük bir öneme sahip olduğu görülmektedir. Diğer yandan vergi mükellefleri çeşitli zorluklarla elde ettiği gelirlerden bir bölümünü zorunlu olarak devletin tasarrufuna bıraktığı için acı hissi duymaktadır. Acı hissi ve şiddeti, her mükellefin psikolojik durumuna göre değişmektedir. Mükellefler vergi ödeme sonucu hissettikleri yüke ve acıya göre farklı tepkiler sergilemekte, vergiyi reddetmekte, vergiden kaçınmakta veya vergiyi kaçırabilmektedir. Ülkelerin en önemli gelir kaynağını teşkil eden vergide hukuki cebir unsuru olmasına rağmen vergi mükellefleri zaman zaman vergi ödevlerini yerine getirmede gönülsüz davranabilmektedir. Mükelleflerin vergi ödemesini etkileyen en önemli sebepler; gelir dağılımındaki dengesizlik, eğitim durumu, medeni durum, yaş, meslek, gelirin kaynağı, vergi yükü, vergi afları, devlete bağlılık ve siyasal iktidarı benimseme durumu, yolsuzluk ve israf algısı, din ve inançlar, vergi denetim ve ceza oranı ile vergi oranlarının yüksek olması gibi demografik, sosyal, siyasal, ekonomik, kültürel ve dini koşullar çerçevesinde şekillenmektedir. Mükelleflerin vergilerini ödememesi; devletin en önemli gelir kaynağında azalma meydana getirerek, ekonomide ve toplumun diğer dinamiklerinde olumsuz birçok etki oluşturabilmektedir. Anlatılanlar çerçevesinde bu çalışma, Erzurum’da yaşayan vergi mükelleflerinin Türk vergi sistemindeki vergileri nasıl algıladığını, vergi yükü, vergi adaleti, ödenen ver gi-kamu hizmeti ilişkisi ve vergiye karşı tepkilerinin ne olduğu gibi konularda yükümlülerin görüşleri hakkında doğru bilgi sahibi olmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda 2016 yılında gerçekleştirilen çalışmada Erzurum’da yaşayan 370 katılımcıya 53 sorudan oluşan bir anket uygulanmıştır. Anket sonucunda elde edilen veriler SPSS22 programı ile analiz edilmiştir. Analiz bulgularına göre Erzurum ilinde ankete katılan mükelleflerin vergi bilinç ve ahlak seviyesinin yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Vergi, Vergi Algısı, Vergi Psikolojisi, Erzurum 1 Bu çalışma Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından “SOS-A- 080715-0162” proje numarası ile desteklenmiştir. 21