Ovülasyon İndüksiyonunda Ek Ajanlar Additional Agents in Ovulation Induction Yavuz Emre Şükür 1 , Korhan Kahraman 1 , Cem Somer Atabekoğlu 1 1 Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye Ovaryen stimülasyon programlarında ve laboratuar tekniklerinde sağlanan tüm gelişmelere rağmen, yardımlı üreme tekniklerinin başarısı günümüzde hala sınırlıdır. Günümüzde standart olarak kabul edilen temel stimü- lan ajanlar klomifen sitrat ve gonadotropinlerdir. Bu iki ajanın kullanıldığı stimülasyon protokollerinde bazı hastalarda yeterli folikül gelişimi sağlanamamakta veya yeterli sayıda ve/veya kalitede oosit elde edilememek- tedir. Bu nedenle, yardımlı üreme tekniklerinde alternatif bazı tedavi stratejilerinin geliştirilmesine gerek du- yulmuştur. Bu tedaviler günümüzde yaygın olarak anovulatuar infertil ve kötü over yanıtı gösteren hastalarda kullanılmaktadır. Bu hastalarda hem elde edilen oositin sayısını ve kalitesini arttırmak için hem de tedavi ma- liyetini düşürmek için bazı ek ajanlar kullanılmaktadır. Bu bağlamda, bu ajanlardan en iyi bilinenleri metfor- min, aromataz inhibitörleri, dehidroepiandrosteron, androjenler, büyüme hormonu, kortikosteroidler ve an- tioksidanlardır. Anahtar Sözcükler: Aromataz İnhibitörleri, Metformin, Ovülasyon İndüksiyonu, Yardımlı Üreme Teknikleri Despite all advancement in ovarian stimulation programmes and laboratory techniques, the success of assis- ted reproductive techniques remains limited. Today, the primary stimulating agents adopted as standard are clomiphene citrate and gonadotrophins. In some patients treated with stimulation protocols using those two agents, adequate follicular development cannot be maintained or adequate amount and/or quality of oocy- tes cannot be achieved. Hence, development of some alternative treatment strategies in assisted reproduc- tive technologies has been needed. Nowadays, those treatment methods are used in anovulatory infertile patients and poor responders. Some additional agents are used in those patients in order to increase the amount and quality of achieved oocytes while decreasing treatment costs. In this sense, the best known ad- ditional agents are metformin, aromatase inhibitors, dehydrepiandrosterone, androgens, growth hormone, corticosteroids, and antioxidants. Key Words: Aromatase inhibitors, Metformin, Ovulation Induction, Assisted Reproductive Technologies Ovaryen stimülasyon (OS) programlarında ve laboratuar tekniklerinde sağlanan tüm gelişmelere rağmen, yardımlı üreme tekniklerinin (YÜT) başarısı gü- nümüzde hala sınırlı düzeydedir ve in- fertilite tedavisi gören çiftlerin azımsan- mayacak bir kısmında gebelik elde edi- lememektedir. Günümüzde uygulanan OS programları, anovulatuar kadınlar- daki ovülasyon indüksiyonunu (Oİ), intrauterin inseminasyon (IUI) siklusla- rındaki stimülasyon protokollerini ve in-vitro fertilizasyon (IVF)/ intrastop- lazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) önce- sinde uygulanan kontrollü ovaryen hi- perstimülasyon (KOH) protokollerini kapsamaktadır. Sıralanan tüm bu tedavi protokollerinde kullanılan ve günü- müzde artık standart kabul edilen temel stimülan ajanlar klomifen sitrat (CC) ve gonadotropinlerdir. Bu iki ajanın kulla- nıldığı tedavi protokollerinde bazı has- talarda yeterli folikül gelişimi sağlana- mamakta veya yeterli sayıda ve/veya ka- litede oosit elde edilememektedir. Ek olarak, gonadotropinlerin kullanıldığı tedavi protokollerinde çoğu zaman te- davi maliyeti yüksek olmaktadır. Bu ne- denlerle, YÜT’nde alternatif bazı tedavi stratejilerinin geliştirilmesine gerek du- yulmuştur. Bu tedaviler günümüzde yaygın olarak anovulatuar infertil ve kötü over yanıtı gösteren hastalarda kul- lanılmaktadır. Bu hastalarda kullanılan tedavi protokolü ne olursa olsun çoğu zaman göreceli olarak daha yüksek dozda gonadotropin kullanılmakta ve tedavi siklusunun sayısı artmaktadır. Bu durum tedavinin maliyetini arttırırken başarısını yeterli ölçüde değiştirmemek- tedir. Bu nedenlerle, bu hastalarda hem elde edilen oositin sayısını ve kalitesini arttırmak için hem de tedavi maliyetini düşürmek için bazı ek ajanlar kullanıl- maktadır. Bu ajanlardan en iyi bilinenleri aromataz inhibitörleri (letrozol), dehid- roepiandrosteron (DHEA), büyüme hormonu (BH) ve kortikosteroidlerdir (deksametazon). Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 2016, 69 (3) DOI: 10.1501/Tıpfak_000000949 CERRAHİ TIP BİLİMLERİ/SURGICAL SCIENCES Davetli Derleme / Invited Paper Geliş Tarihi : 25.07.2016 • Kabul Tarihi: 28.09.2016 İletişim Uz. Dr. Yavuz Emre Şükür E-mail:yesukur@yahoo.com, yesukur@gmail.com Tel: 0 (312) 595 64 05 Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı Dikimevi / Ankara