25 JEOFİZİK BÜLTENİ www.jeofizik.org.tr Sismik Hızlardan Beton Dayanımının Belirlenmesi GİRİş Betonarme yapılar iskelet ola- rak demir donatı ve betondan meydana gelmektedir. Bu yapı elemanlarının denetlenmele- ri depreme karşı dayanıklılığı açısından önemlidir. Bu yüzden bu yapı elemanlarının kontrolü farklı disiplinleri bir araya getir- mektedir. Bilindiği üzere yapı İnşaat mühendisliği tarafından dizayn edilir. Ancak yapı dizayn edilmeden yapı hesaplarında kullanılacak olan zemine ait parametreler Jeofizik Mühen- disleri tarafından belirlenerek İnşaat Mühendislerine verilir. Bu zemin parametreleri ve İnşaat Mühendisliği için gerekli diğer parametreler kullanılarak yapı, deprem ve zemine uygun ola- rak dizayn edilmiş olur. Burada olduğu gibi inşaat yapılırken, bittikten sonra ya da yıllar sonra yapı kontrolü için gerekli alt pa- rametreler Jeofizik Mühendisleri tarafından belirlenerek İnşaat Mühendislerine verilir. Böylece yapı denetlenmesi bu şekilde (İnşaat ve Jeofizik Mühendisle- ri birlikte) daha doğru olacaktır. Bilindiği üzere Jeofizik yöntem- ler, bütün yapılarda beton ve donatıya zarar vermeden bu malzemelerin elastik ve fiziksel özelliklerini belirleyerek kalite- sini tespit etme açısından yapı inceleme yöntemleri arasında büyük önem taşımaktadır. Binalarda, köprülerde, tüneller- de, her çeşit mühendislik ya- pılarında yapılara hiçbir zarar vermeden matematik ve fiziksel esaslara dayanan Jeofizik Mü- hendisliğinde yoğun kullanılan yöntemler kullanılmaktadır. Bu yöntemlerden; sismik ultraso- nik yöntem ile beton çatlaklığı, gözenekliliği, nemliliği, homo- jenliği, elastik parametreleri ve Poisson oranını belirleyerek betonun kalitesi ortaya konulur. Elektromanyetik dalga kulla- nan Mikrocovermeter cihazı ile beton içerisindeki etriye aralık- ları, kullanılan demirlerin çap ve sayıları belirlenebilir. Ayrı- ca modern yöntemler içerisin- de olan elektromanyetik dalga ve yansıma kaidesi ile çalışan yapı radarı ile beton içerisinde görüntüleme yapılarak donatı çapı, sayısı, etriye aralıkları, be- ton pas payı ve beton içerisin- deki boşluklar ortaya konulabilir. Yapı radarı ile inşaatın mevcut SİSMİK HIZLARDAN BEtON DAYANIMININ BELİRLENMESİ Osman uyanık SDÜ MF. Jeofizik Müh. Böl. Isparta öZEt Beton dayanımı geçmişten günümüze kadar karot alımı ve bu karotların basınç dayanım deney- lerine tabi tutulması suretiyle hasarlı bir biçimde belirlenmektedir. Buna alternatif olarak beton dayanımı sismik hızlardan hasarsız olarak bulunmaktadır. Ancak karot alımı ve basınç deneyine tabi tutularak elde edilen beton dayanımı direkt yöntemken sismik hızlardan elde edilen beton dayanımı dolaylı yöntemdir. Dolaylı yöntem olmasına karşın yapılan birçok çalışma sonucunda sismik hızlardan beton dayanımı güvenilir bir biçimde verilmektedir. Bu yazıda beton dayanımının sismik hızlardan belirlenmesi ve beton dayanımına ait ilişkilendirmeler karşılaştırılarak tartışıla- caktır.