Jacek Buczny Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Wydzial Zamiejscowy w Sopocie Ewa Międzobrodzka VU Uniwersity Amsterdam SAMOKONTROLA I JEJ ROLA W ODŻYWIANIU SIĘ W ostatnich latach zaobserwowano znaczący wzrost odsetka dzieci z nadwagą, co dokumentują światowe badania 11-, 13- i 15-latków. Badania wykazaly, że mlodsze dzieci slabiej kontrolują wlasne zachowanie niż dzieci starsze. Celem niniejszego artykulu jest przedstawienie wspólczesnej wiedzy na temat samokontroli, która wyjaśnia między innymi fakt, że ludzie często nie są w stanie kontrolować swojego zachowania związanego z odżywianiem się. Kontrola wlasnych reakcji, np. negatywnych emocji, uszczupla ograniczoną pulę zasobów samokontroli. Teorie dotyczące samo- kontroli jako cechy pokazują, że ma ona wplyw na życie ludzi, determinując znacząco ich osiągnięcia. Zbyt wysoka samokontrola może być jednym z czynników ryzyka poważnych zaburzeń psychicznych. Dowodzą tego badania pokazujące, że zarówno osoby cierpiące na anoreksję, jak i pracoholicy bardzo uważnie kontrolują wlasne dzialania, angażując w ten proces wiele wysilku, ale konsekwencje tych dzialań są negatywne (np. pogorszenie stanu zdrowia). Slowa kluczowe: samokontrola, samoregulacja, odżywianie się WSTĘP Raport UNICEF [38] pokazal, że w latach 2001–2010 odsetek dzieci (11-, 13- i 15-latków) z nadwagą w Polsce zwiększyl się z okolo 7 do 15%. Przyrost ten byl największy w porównaniu z innymi krajami rozwijającymi się (np. Czechami) oraz rozwiniętymi (np. Niemcami, USA). Ogólnie w badaniach przeprowadzonych w 21 krajach świata tylko w 4 z nich spadla liczba dzieci z nadwagą, a w pozostalych przyrost ten byl niewielki. Dane tego rodzaju są dla rządów poważnym sygnalem ostrzegawczym i sugerują konieczność zmian zarówno polityki, jak i przyzwy- czajeń związanych z odżywianiem, a dla psychologów stanowią podstawę do sformulowania pytań o psychologiczne mechanizmy umożliwiające zmiany global- ne w omawianym zakresie. Badania wykonane przez zespól Prencipe [33] pokazaly, że u dzieci w wieku od 8 do 13 lat ośrodki mózgowe odpowiedzialne za wrażliwość na nagrody (w tym slodkie, bardzo kaloryczne jedzenie) są bardziej rozwinięte i aktywniej wplywają na zachowanie niż ośrodki odpowiedzialne za wrażliwość na kary (np. negatywne konsekwencje zlego odżywiania się). Uzyskane wyniki wskazują ponadto, że dzieci w wieku od 8 do 13 lat wykonywaly znacznie gorzej niż dzieci starsze (powyżej 13. roku życia) zadania wymagające aktywnego hamowania reakcji,