95 İPEKYOLU ÜZERİNDE TARİHİ BİR ŞEHİR AĞDAŞ VE KÜLTÜREL YOKOLUŞU Kamran ABDULLAYEV  Özet: Hz. Ömerin hilâfeti döneminde fethedilen yerlerden biri de Azerbaycanʼdır. Ashâb, tâbiûn ve onların torunları buraya yerleşerek İslâm medeniyetinin kurulmasına öncülük etmişlerdir. Hz. Ebu Bekr es-Sıddık, Hâlid b. Velîd, Câbir b. Abdullah el-Ensârînin torunları bu ailelerden birkaçıdır. Ashâb torunlarının yurt edindiği yerlerden biri de Ağdaş şehridir. Orta asırlarda Ağdaş şehri Şirvanşahlar Devletinin Ereş vilâyetinin bir kasabası konumundaydı. Bugün elyazma eser kataloglarına bakıldığı zaman Amerikaʼdan Japonyaʼya kadar farklı ülkelerdeki kütüphânelerde çok sayıda Ağdâşî, Ereşî veya Şirvânî nisbeli yüzlerce âlim ve hattat ismi görmemiz mümkündür. Ağdaşʼın kültürel yokoluşu Safevî döneminde başlamış ve Sovyet Rusyaʼsı döneminde tamamlanmışdır. XVI. Asrın başlarında bölge Safevîlerin eline geçince Ağdaş ve Ereş halkı Osmanlı Devletinden yardım istemiştir. Bu isteğe olumlu cevap veren Osmanlı Devleti bölgeye birkaç defa yardım göndermiştir. Fakat bu yardımlar yeterli olmamış ve bölge merkezi olan Ereş Safevîler tarafından yakılmıştır. Bu târihten sonra Ereş ve Ağdaş sadece küçük bir kasaba olarak kalmıştır. XIX.asrın başlarında bölge Rusya tarafından işgâl edilmiş ve bu târihten sonra Ağdaş halkı toplu halde farklı İslâm ülkelerine hicret etmiştir. Yaşanan hicret olayları o dönemde yazılmış gazete haberlerinde ve elyazmalarda karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada Ağdaş şehrinin tarihi, medreseleri, âlimleri ve onların eserleri hakkında bilgi verilmeğe çalışılacaktır. Anahtar Kelimeler: Ağdaş, Şirvan, Tasavvuf, Medrese, Yazma Eserler. Agdash, A Historical City On The Silk Road And Its Cultural Extinction Abstract: Azerbaijan is one of the places conquered during the caliphate of Omar. Prophet Mohammad’s companions, their followers and descendants settled there and pioneered the establishment of the Islamic civilization. The descendants of Abu Bakr as-Siddiq, Khalid ibn Walid, Jabir ibn Abdallah al-Ansari are some of these these families. One of the places where Companions' descendants settled is the city of Agdash. In the middle centuries, the city of Agdash was a town of Eresh province of the Shirvanshahs State. When we look at the manuscript catalogs today, it is possible to see hundreds of Agdashi, Ereshi and Shirvani scholar and calligrapher names in libraries in different countries from America to Japan. The cultural extinction of Agdash started in the Safavid period and was completed in the period of Soviet Russia. At the beginning of the XVI.century, when the region was captured by the Safavids, the people of Agdash and Eresh asked for help from the Ottoman State. The Ottoman State, which responded to this request positively, sent aid to the region several times. However, these aids were not enough and Eresh, the center of the region, was destroyed by the Safavids. After this date, Eresh and Agdash remained only as small towns. At the beginning of the 19th century, the region was occupied by Russia and after this date, the people of Agdash collectively migrated to different Islamic countries. These immigration events can be seen in the newspaper reports and manuscripts written at that time. This study aims to give information about the history of Agdash, its madrassas, scholars and their works. Keywords: Agdash, Shirvan, Sufism, Madrasa, Manuscripts.  Dr. Öğr. Üyesi, Trabzon Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, kabdullah1984@gmail.com